jo :

Maar ik zou deze verwijzingen absoluut niet durven gebruiken. Wel wat U schrijft als andere stem

Welke verwijzingen bedoel je en wat versta je onder ‘andere stem’?

Dat de steinerscholen over de grenzen heen perfect vergelijkbaar zijn en ook vergelijkbare problemen kennen, is niet iets dat ik zomaar kom stellen. In een dit jaar verschenen publicatie van Mieke Mosmuller, 15 jaar als moeder en schoolarts verbonden aan een steinerschool, kunnen we bijvoorbeeld lezen:

‘omdat de steinerschoolbeweging een organisme is, zijn haar leden niet eenvoudigweg afgescheiden delen, maar maken deel uit van het geheel. Zoals men aan een lichaamscel kan herkennen dat ze tot een bepaald organisme behoort, zo is het ook met het organisme van de steinerschoolbeweging. Ze wordt door een geestelijk wezen geleid dat zich in alle leden min of meer manifesteert. Dat wordt uiteraard ook nagestreefd. Daardoor leidt de gedetailleerde kennis van één deel ook altijd tot kennis van het geheel.’

(vrij vertaald uit Eine Klasse voller Engel, Mieke Mosmuller, Occident 2009)

Mag ik weten wat het onderwerp van je studie is en welk onderzoeksvoorstel je hebt gedaan?

“Kijk Ramon, dat bedoel ik nu met denigrerend.
Je lijkt elke mogelijkheid aan te grijpen om de vrijescholen (Steinerscholen) in het algemeen zwart te maken.”

Hier doel je volgens mij op iets meer dan het stuk waarop je reageert. Ik zie zelf in bovenstaand bericht niets denigrerend. Misschien kan je zeggen waarover je struikelt. Zwart maken de scholen zichzelf wel. Ik beschrijf alleen maar hoe.

“Je citeert alleen wat in jouw kraam te pas komt. De reacties van de schoolleiders in het betreffende artikel laat je weg. En dan moet een citaat van één moeder als aanvullend bewijs dienen.”

Neen Herman, het citaat van de moeder hoeft niet als aanvullend bewijs te dienen. Het is wel de zoveelste keer dat iemand zoiets komt stellen en daarom haal ik het aan. Die wantoestanden zijn geen incidenten, maar maken deel uit van een structureel probleem. En als je met citeren wat in mijn kraam past, wilt zeggen dat ik mijn punt wil verduidelijken, snap ik niet goed wat daar fout aan zou zijn. Ik geef toch een link naar het artikel, zodat mensen kunnen checken? Ik doe aan bronvermelding.

“Ik heb zelf drie kinderen die de vrijeschool van begin tot eind hebben doorlopen. Eén zit nu op de kunstacademie, één weet niet wat ze wil en één studeert nu natuurkunde. Hun schoolloopbaan is heus niet zonder problemen verlopen en ik ken genoeg ouders die echt zijn teleurgesteld geraakt in bepaalde leerkrachten/onderwijzers of de school als geheel. Kortom, ik ken de vrijeschoolbeweging wel enigszins en weet dat het daar zeker geen paradijs is. Maar dat geldt voor het hele onderwijs, dat weet je net zo goed als ik. En niet alleen nu.”

Dat is toch echt een zwaktebod, hoor. De wantoestanden in de steinerschool verstoppen achter die van het onderwijs op zich. (Zo komt het toch op mij over). Er valt daar wel wat op te zeggen.
Dat de steinerschool geen paradijs is, net zomin als het hele onderwijs. Volledig mee eens. Er zijn denk ik weinig ouders die een paradijs verwachten wanneer ze hun kinderen naar school sturen. Wel verwachten ze in de eerste plaats goed onderwijs, met name om kinderen bijvoorbeeld minimaal de basisvaardigheden rekenen, lezen en schrijven aan te leren. Ik denk dat dat in het onderwijs in het algemeen nog tamelijk goed zit. Het is de steinerschool die er steeds maar weer in slaagt om zelfs dat niet te realiseren. In verhouding tot het gewoon onderwijs hoor je eigenlijk meer intrieste verhalen over steinerscholen dan over welk net dan ook. Een honderdtal steinerscholen in de Lage Landen tegenover duizenden reguliere scholen. Vanzelfsprekend komt over die reguliere scholen ook nu en dan wel wat rotzooi aan de oppervlakte. Maar niet in die mate zoals we dat van de steinerschool mogen ‘meebeleven’.

“Ik heb zelf ook (niet op een vrijeschool) incapabele leraren gehad en jijzelf ongetwijfeld ook. Wel bevoegd en toch onbekwaam komt ook vaak voor.”

Waarschijnlijk heb ik in de weinige uren dat ik op school heb doorgebracht ook wel eens een onbekwame leraar gehad. Ik weet het eigenlijk niet precies. Voor zover ik weet, moesten en moeten leraren in het reguliere onderwijs verantwoording afleggen over wat ze de kinderen al dan niet bijbrengen. Want als je als kind ieder jaar een andere leraar hebt, valt het meester A natuurlijk dadelijk op wanneer meester B de kinderen het schooljaar daarvoor weinig tot niets heeft bijgebracht. In de steinerschool is dat vaak afwachten tot na klas 6, niet? En dan heb je in het reguliere nog directeurs ook. Er zijn dus wel wat regulerende mechanismen aanwezig. Wat is in de steinerschool het regulerend mechanisme? De leraar moet zijn eigen heer en meester zijn en heeft alleen verantwoording af te leggen t.o.v. de geestelijke wereld?

“Ik kan begrijpen dat je, vanwege je persoonlijke ervaringen en alle verhalen die je sindsdien hebt vernomen, misstanden aan de kaak wilt stellen. Maar je slaat wel erg door en wordt geregeld rancuneus en haatdragend.”

Herman, je kent me niet. De gevoelens rancune en haat komen zelden bij me op.

“Het is denk ik vooral daarom dat hier zo weinig mensen reageren. C’est le ton qui fait la musique.”

Het aantal reacties (veel of weinig) op een bericht kan verscheidene oorzaken hebben. Aan de stijl zal het niet liggen (vgl. Geen Stijl), aan het aantal bezoekers ook niet, want dat zijn er het afgelopen jaar en half meer dan 45000 (zie statsteller). Misschien omdat antroposofen zelden of nooit deelnemen aan het publieke debat? Of omdat mensen die kinderen in een steinerschool hebben bang zijn om vrijuit te spreken? (Gezien de mails die ik ontvang via het reactieformulier lijkt me dat aannemelijk). Omdat er weinig mensen geïnteresseerd zijn in wat er gebeurt in steinerscholen? Nu goed, ik schrijf ook niet om reacties te verzamelen, maar wel om iets in het daglicht te stellen en vragen te beantwoorden. Bovendien wordt er op verschillende publieke terreinen gebruik gemaakt van mijn informatie. Zo erg zullen de teksten dus wel niet zijn.

“En dat is jammer, want zo horen we nooit het verhaal van de andere kant. Dat er leerkrachten tekort schieten is een feit, maar ik heb ook genoeg ouders meegemaakt die zelf niet goed ‘in hun vel zaten’ en (daardoor?) slechtopgevoede kinderen hadden. Maar jij lijkt er bij voorbaat van uit te gaan dat als er problemen optreden deze altijd aan de school te wijten zijn.”

Het verhaal van de andere kant? Er is toch echt genoeg promotiemateriaal vanuit de antroposofische beweging voorhanden.
Hoe ouders thuis met hun kinderen omgaan, is niet mijn zaak. Familieleven is een privé-aangelegenheid. Is het feit dat er slecht opgevoede kinderen rondlopen doordat ouders niet goed in hun vel zitten een excuus om slecht onderwijs af te leveren? De studie van Hilde Steenbergen, Reguliere en Vrije Scholen vergeleken (2009) toont trouwens juist aan dat leerlingen in steinerscholen zich minder goed in hun vel voelen en dat de relatie met de leerkracht niet zo goed is. Ik ga dus zeker niet naar ouders wijzen.
Een openbare school daarentegen is wel iets waarmee ik me mag uiteenzetten. Gelukkig mogen wij in het Westen nog kritiek uitoefenen op de overheid en de door haar bekostigde instellingen (waaronder scholen).

“En kritiek van de overheid, de inspectie of journalisten neem je volledig kritiekloos voor waar aan. In ieder geval citeer je ze erg graag. Ik mis de journalistieke nuance.”

Ik neem niets zomaar voor waar aan. Maar ik citeer inderdaad het liefst auteurs die hun bronnen kunnen vermelden (overheid, inspectie, journalisten). Daardoor is het moeilijker om iets vanuit antroposofische zijde te citeren. Ik zie het probleem niet? Zijn overheid, inspectie en journalisten in het algemeen geen betrouwbare bronnen?

Ik kan begrijpen dat je, vanwege je persoonlijke ervaringen en alle verhalen die je sindsdien hebt vernomen, misstanden aan de kaak wilt stellen. Maar je slaat wel erg door en wordt geregeld rancuneus en haatdragend. Het is denk ik vooral daarom dat hier zo weinig mensen reageren. C’est le ton qui fait la musique.
En dat is jammer, want zo horen we nooit het verhaal van de andere kant. Dat er leerkrachten tekort schieten is een feit, maar ik heb ook genoeg ouders meegemaakt die zelf niet goed ‘in hun vel zaten’ en (daardoor?) slechtopgevoede kinderen hadden. Maar jij lijkt er bij voorbaat van uit te gaan dat als er problemen optreden deze altijd aan de school te wijten zijn. En kritiek van de overheid, de inspectie of journalisten neem je volledig kritiekloos voor waar aan. In ieder geval citeer je ze erg graag. Ik mis de journalistieke nuance.

Zie ook http://antroposofie.wordpress.com/2009/11/12/onbevoegde-leraren/

Citaat krantenartikel (De Stentor van 10/11/2009)

ZUTPHEN/LOCHEM – Het Stedelijk Daltoncollege en de Vrije School (beiden in Zutphen) hebben in deze regio de meeste onbevoegde leerkrachten in dienst.

Dat blijkt uit de site http://www.bevoegd.nl .

Op die site van het ministerie van onderwijs kunnen leerlingen en ouders van iedere school voor voortgezet onderwijs bekijken hoeveel docenten per vak de juiste papieren op zak hebben.

Het Stedelijk Dalton zit op 27 procent aan onbevoegde leerkrachten. Het voortgezet onderwijs van de Vrije School (Berkel en IJssel samen) scoort met 32,5 procent nog hoger.

Bron: http://www.destentor.nl/regio/lochem/5782461/Dalton-en-Vrije-School-koploper.ece

Met een vooropleiding van 4 uur wiskunde komt een student waarschijnlijk tekort wanneer hij in de harde of betarichtingen (wetenschappen, geneeskunde, …) wil verder studeren. Nu goed, wanneer een student niet voldoende wetenschappelijke bagage heeft, bestaat op de unief de mogelijkheid om een voorbereidend jaar te doen. Ik weet niet of dat voor een steinerschoolleerling afdoende is. Ik heb nogal wat oud-leerlingen gesproken (waaronder toch enkele die vrij getalenteerd leken) waarvoor de unief echt wel te hoog gegrepen bleek en die dan hebben gekozen voor hogeschool. Ik ben ook al oud-leerlingen tegengekomen met een universitair diploma, maar wel in vakgebieden waar nogal gemakkelijk diploma’s worden uitgedeeld, omdat er anders te weinig studenten in die richtingen afstuderen. Een oud-leerling van de steinerschool met een universitair diploma in een wetenschappelijke richting ben ik tot op vandaag in Vlaanderen nog niet tegengekomen. Die zijn dun gezaaid. Maar ik heb gehoord dat ze bestaan. Wie weet wordt jouw zoon één van hen. Ik wens het hem toe.

Op Wikipedia kan je over het verschil in opleiding tussen een reguliere en een steinerschool het volgende lezen:

(…)Op kennisgebied hinken de Steinerscholen achterop: de slaagcijfers in het hoger onderwijs zijn lager. Leerlingen van Steiner-scholen kiezen in hun vervolgopleiding meer dan gemiddeld voor een alfa-richting, zoals rechten of psychologie. Het aantal leerlingen dat kiest voor een vervolgopleiding in de beta-richting ligt juist lager. [1]
1 Schepers, C. Het verloop van de hogere studies van voormalige leerlingen van de steinerschool – Eindverhandeling, 2002 (…)
http://nl.wikipedia.org/wiki/Vrijeschoolonderwijs

Uit dezelfde studie blijkt dat wat het hoger onderwijs betreft steinerschoolleerlingen het moeilijker hebben dan leerlingen uit het traditioneel onderwijs. Hun slaagcijfers in het eerste jaar liggen beduidend lager: slechts 44% van de steinerschoolleerlingen slaagt in het eerste jaar, tegenover 60% van de leerlingen van het traditioneel onderwijs. Als we er rekening mee houden dat steinerscholen vooral worden bevolkt door kinderen van ouders uit intellectuele kringen en het aantal kansarmen er laag ligt, zou men kunnen stellen dat deze cijfers eigenlijk nog een positief beeld vertolken.

Vorig jaar heeft in Nederland wetenschappelijk onderzoekster Hilde Steenbergen steinerscholen (Nl. vrijescholen) en reguliere scholen vergeleken. Enkele belangrijke conclusies:

(…) Vrijeschoolleerlingen komen voor het overgrote deel uit gezinnen waarvan de ouders hoger onderwijs hebben genoten. Bovendien is het percentage allochtone leerlingen op Vrije Scholen nagenoeg nul terwijl het percentage landelijk ongeveer 20 % is. Koopmans en Dronkers (1994) spreken in dit verband over het bijzonder onderwijs als wijkplaats voor elite kinderen.(…)

(…) Uit de eerste vergelijking van de gemiddelde scores op de toetsen, Nederlands, wiskunde en algemene vaardigheden basisvorming bleek dat Vrije Scholen op alle onderdelen lager scoren dan reguliere scholen.’

‘De tegenvallende resultaten op de cognitieve opbrensten van de Vrije scholen zijn curieus, omdat op basis van de sociaal-economische achtergronden van deze leerlingen veel van hen verwacht mag worden.’ (…)

(…) Als ouders het belangrijk vinden dat hun kinderen zich goed ontwikkelen in het cognitieve domein is de Vrije school niet zo’n goede keuze…’(…)

http://www.nrc.nl/redactie/binnenland/Vrije%20en%20reguliere%20scholen%20vergeleken.pdf

Hoewel het onderzoek vooral betrekking heeft op de bovenbouw, laat de onderzoekster zich ook uit over de onderbouw. Ze beweert dat de scholen zich wel eens achter de oren mogen krabben wat het rekenonderwijs in die onderbouw betreft, omdat daar echt iets mis is. Het gaat blijkbaar al fout aan de basis.
http://www.didaktief.nl/dezemaand/PDF/maart09/vrije-school.pdf

Iets meer duiding over het onderzoek en de resultaten vind je door op deze link te klikken. http://antroposofie.wordpress.com/2009/03/01/ondermaatse-elite/

Misschien ook belangrijk om weten: na de richting humane wetenschappen geeft de afstudeerrichting steinerpedagogie van alle ASO-richtingen het minste kans op een job. http://vdab.be/trends/schoolverlaters/schoolv2008.pdf

Ik hoop dat ik je vraag enigszins heb kunnen beantwoorden.

Vriendelijke groet
Ramon

PS: om de juiste studiekeuze te bepalen, kan een leerling al bij de unief of hogeschool terecht wanneer hij in zijn laatste jaar secundair onderwijs zit. http://www.jongereninformatie.be/xcms/lang__nl-BE/393/default.aspx

(…) Advies voor schoolverlaters

Wat na het secundair? (…)

(…) Als je meerderjarig bent, mag je zelf je studie kiezen. Neem je beslissing pas als je alles goed hebt overwogen, en win informatie in bij het CLB. Universiteiten en hogescholen hebben een gespecialiseerde dienst voor studieadvies. Ook als je nog niet aan de universiteit of hogeschool ingeschreven bent, kan je daar advies vragen over je studiemogelijkheden.

Het uitgebreide aanbod van studierichtingen kan je vinden op http://www.hogeronderwijsregister.be/ of via de site van het departement onderwijs. Bij sommige richtingen moet je wel eerst slagen voor een toelatingsexamen. (…)

mvg,
Karel

Ik heb niet zo’n heel breed beeld hoe in buitenlandse steinerscholen met gescheiden ouders wordt omgegaan. Zo goed ik het kan zien, en dat wordt ook door enkele van mijn contactpersonen bevestigd, is erin geval van scheiding meestal maar één ouder die intensief met de school verbonden blijft. Wanneer de andere ouder dan bijvoorbeeld vragen begint te stellen m.b.t. het onderwijsaanbod van de steinerschool, krijgt die de wind van voor. Men is in de steinerschool niet zo gebrand op kritische vragenstellers. Van gescheiden ouders daarentegen zal degene die blindelings op de school vertrouwt gemakkelijk de steun van de schoolgemeenschap krijgen. Ik vermoed dat daar ook de angst speelt dat het kind wel eens naar een andere school zou kunnen gaan en daarom de ouder die voor de steinerschool is, ‘geholpen’ wordt. Maar zo goed ik de steinerscholen ken, durf ik te poneren dat de situatie van gescheiden ouders er meestal zwart/wit wordt gezien. Er zijn twee ouders die tegenover mekaar staan: aan wiens kant gaan we staan? Of wie is ons welgevallig?

Een bezoeker van deze site wil over dit onderwerp een stuk schrijven, dat ik hopelijk binnenkort kan publiceren. Over steinerschool en gescheiden ouders zegt hij in een van zijn reacties:

(…) Het is in ieder geval zo dat ik heb kunnen vaststellen dat wanneer jongeren van gescheiden ouders één ouder hadden die kritisch stond t.o.v. de Steinerschool de jongeren binnen de school naar de andere ouder (die positief stond t.o.v. de antroposofie) werden toegedreven. Er is dus wel degelijk sprake van een psychologische beïnvloeding.

Ik postte ook al in een andere topic dat binnen het Steineronderwijs discussiëren en kritische meningen uit den boze zijn. Niet alleen voor ouders maar eigenlijk vooral voor leerlingen. Leerlingen leren dus niet kritisch zijn, over politiek bijvoorbeeld wordt nooit of heel summier en oppervlakkig gehandeld. Over abstracte zaken zoals ‘het licht’ e.d. wordt er veel gepraat. Maar ook hier is het eenrichtingsverkeer met verplichte (blinde) acceptatie. In die zin is het sektarische karakter toch niet te onderschatten.

Pubers zijn heel makkelijk te beïnvloeden en ik ben er zeker van dat de zwakkere karakters door dit eenrichtingsverkeer worden klaargestoomd voor een volledig antroposofisch leven. Dit houdt natuurlijk ook een continuïteit in voor de Steinerscholen en heel de markt die er achter zit, gezien deze mensen later waarschijnlijk hun kinderen er ook zullen naartoe sturen en ook deel zullen laten uimaken van het alternatieve antroposofische circuit (school, voeding, gezondheidszorg etc.). (…)

De hele discussie is trouwens boeiend, omdat deze bezoeker (die ook absoluut anoniem wil blijven) de steinerschool blijkbaar heel goed kent.
http://antroposofie.wordpress.com/2009/01/13/oud-leerlingen-van-de-steinerschool-vertellen/

Wat niet over het hoofd mag worden gezien, is dat de psychologische beïnvloeding waarover in het citaat sprake is, eveneens mogelijk wordt gemaakt doordat de onderbouwleraar in de steinerschool normaal gesproken minstens zes jaar met de leerlingen meegaat. Dit in combinatie met de autoriteit die van een steinerschoolleraar wordt verwacht, kan zwaar doorwegen op de psychische ontwikkeling van kinderen, omdat er niet alleen een afstand tussen de leraar (de autoriteit) en de kinderen, maar ook tussen de kinderen en de omgeving ontstaat. De gescheiden ouder die verder van de school staat, behoort tot die omgeving en bevindt zich dus op afstand van zijn kind. (De hoogleraar Herman Brutsaert besteedt kort aandacht aan dit probleem in zijn boek School, gezin en welbevinden, Garant 1993)

Eén zo’n schrijnend verhaal van wat de betrokken vader volgens mij terecht sociale deprivatie noemt, is hier te vinden: http://antroposofie.wordpress.com/2009/01/02/informatierecht/
Volgens de vader is die zaak ondertussen helemaal ge-escaleerd.

Iemand anders die hier al eens reageerde en die je wel bekend zal zijn, is Joep Zander. Hij zei het volgende over gescheiden ouders en steinerschool:

(…) Vooral Vrije Scholen hebben, ondanks het antroposofische uitgangspunt dat een kind (al in aanleg) zijn ouders heeft gekozen, de reputatie vaders met gemak te negeren. Dat geldt niet alleen voor de vader van een kind, maar dat kan ook voor iedere andere vader gelden die zich daarover dan weer druk maakt.

Zo kwam het dat dat na drie jaar pogingen te praten van mijn kant en diverse excuses van de schoolleiding dat het allemaal nog steeds niet of zelfs helemaal fout geregeld werd, er besloten werd de communicatie met mij te beëindigen. Nogal vervelend want het is wel de school waar ik 3 keer per week mijn zoon breng en haal. En het was natuurlijk vooral daarom dat ik me zorgen maakte over wat daar gebeurde. De formele reden voor de schoolleiding was dat praten alleen maar tot slechte verhoudingen zou leiden.(…)
http://joepzander.wordpress.com/2007/10/03/vooral-niet-praten/

In ieder geval kan het erin steinerschoolgemeenschappen heftig aan toe gaan: intimidatie, bedreigingen, sociale uitsluiting, enzovoort. Ik neem die mensen die me zo’n verhalen mailen ernstig, dus ook de gescheiden ouders. Ik heb zelf ondervonden hoe ver het kan gaan als ze iemand uit de kring willen.

Ik weet niet of je er iets aan hebt. Mocht ik nog op iets stuiten, laat ik het je weten.

Groet,
Ramon