‘De ene school is de andere niet’ of ‘het hangt vaak van de leraar af’. Deze twee ‘open deuren’ duiken meestal op wanneer de steinerschool negatief in de belangstelling komt en men het aangekaarte probleem onder de mat wil vegen.

Nu is vanzelfsprekend de ene school de andere niet (open deur), maar als we het over leerachterstanden bij steinerschoolleerlingen hebben, lijkt het erop dat het ene probleem opvallend veel op het andere lijkt. En wel in die mate dat de verhalen die gedupeerde ouders daarover te vertellen hebben bijna identiek zijn.  Men zou het verhaal van die ouders als volgt kunnen samenvatten: ‘Onze kinderen zaten in de hogere klassen van de basisschool en hebben amper of niet leren lezen, schrijven of rekenen’.Volgens mij duidelijk leerachterstand. Of zoals het Nederlands Jeugd Instituut correct wordt geformuleerd: onderwijsachterstand. Vooraleer de reacties van enkele ouders te bekijken, is het misschien interessant om hier heel summier het begrip onderwijsachterstand te schetsen.

Wanneer een kind ten opzichte van leeftijdgenoten achter is in onderwijs of opleiding, spreekt men van een onderwijsachterstand. Meestal wordt het begrip gebruikt om groepen leerlingen aan te duiden die een onderwijsachterstand hebben of dreigen op te lopen als gevolg van het feit dat hun ouders laag opgeleid zijn en/of tot een migrantengroep behoren.

Dossier onderwijsachterstanden

Onderwijsachterstanden ontstaan door een samenspel van risicofactoren. Deze factoren kunnen te maken hebben met de kinderen zelf en met de omgeving waarin zij opgroeien.

Op schoolniveau kunnen er risico’s liggen in het leefklimaat en de kwaliteit van de school.

Oorzaken en achtergronden problematische ontwikkeling bij jongeren

… factoren in de directe sociale omgeving: structurele factoren zoals gezinssituatie, leefklimaat op school, deviant gedrag van de peergroep, en interpersoonlijke factoren zoals de mate van adequate ondersteuning door opvoeders, beroepskrachten, leeftijdgenoten, partner en sociaal netwerk.
In deze omgevingsfactoren zijn drie domeinen te onderscheiden: het gezin, de school en de peergroep. Uit onderzoek blijkt wat op die domeinen de belangrijkste risicofactoren voor problemen zijn:

School: agressief gedrag of slechte impulscontrole aan het begin van de basisschool, spijbelen en voortijdig schoolverlaten, slechte schoolresultaten, gebrek aan betrokkenheid bij de school, gebrek aan organisatie en controle op school, ontbreken van duidelijkheid over of stimulering van sociaal wenselijk gedrag binnen de school.

Aan onderwijsachterstanden kleven enkele niet mis te verstane gevolgen.

Ze leiden tot slechtere loopbaanperspectieven, maken het moeilijker om mee te komen in de maatschappij en vergroten de kans dat de volgende generatie ook met een onderwijsachterstand aan de school begint.

Loopbaanperspectieven
Een kind dat met een onderwijsachterstand aan de basisschool begint, haalt deze achterstand nauwelijks meer in zolang hij op school zit. Kinderen die een achterstand hebben op het gebied van taal, riskeren een onderwijsachterstand in alle vakken. Dat komt doordat taal een instrument is waarmee leerkrachten de kinderen in alle vakken kennis en vaardigheden bijbrengen. Daarnaast hebben kinderen met een onderwijsachterstand een grotere kans op schooluitval en een kleinere kans om een hoge opleiding af te ronden.

Maar wat zou dat de steinerschool kunnen schelen? Want wat zegt haar pedagogisch project?

De opdracht van de leraar in de steinerschool is dan ook niet om de kinderen die vaardigheden en competenties bij te brengen die kunnen bijgebracht worden. (…) Aan de tendens om de politiek en economisch wenselijk of nuttig geachte vaardigheden zo vroeg mogelijk bij te brengen (‘leren participeren zoals volwassenen dat doen’, ‘ICT-vaardigheden’, ‘vervroegd formeel en cognitief leren’, ’nuttige competenties voor de arbeidsmarkt’, …) willen steinerscholen niet toegeven. (…) Steinerpedagogie is in eerste instantie een mens- en ontwikkelingsgeoriënteerde, geen (kennis) maatschappijgeoriënteerde pedagogie.

Niet maatschappijgeoriënteerd. Dat is natuurlijk ingefluisterd door Rudolf Steiner zelf, die de maatschappij liever anders (of meer op zijn maat) had gezien.

Het is noodzakelijk dat de mens door middel van opvoeding, vorming en onderwijs op een andere manier een plaats in de samenleving krijgt dan tot nu toe het geval was (…) En in het opgroeiende kind willen we niets anders zien dan de zich ontwikkelende mens (…) Een nieuw inzicht in het wezen van de mens is noodzakelijk (…) En dat inzicht kan alleen maar voorkomen uit een nieuwe wetenschap (…) Daarom werken we in de cursus, waarin de leraren worden voorbereid op het lesgeven aan de Vrije School, vanuit werkelijke menskunde (…) Wij bestuderen het ware wezen van het menselijke denken, zodat het juiste denken in het kind kan worden ontwikkeld (…) Werkelijke wetenschap is niet een dood weten, zoals de wetenschap dat tegenwoordig vaak is (…) En hier botst datgene wat de mensen vanuit de oude verhoudingen nog met zich meebrengen met datgene wat noodzakelijk is voor een werkelijk sociaal gevormde toekomst voor de mensheid (…) Tegenwoordig neemt de staat immers het opgroeiende kind op een bepaalde leeftijd van de ouders over (…) Natuurlijk laat de staat datgene bij het kind inpompen, wat de staat nodig vindt om het staatsapparaat draaiende te houden en wat nodig is om mensen te laten doen wat de staat met hen wil (…) Daarom willen we er alles aan doen om onderwijs en opvoeding vorm te geven, zoals ik beschreef (…) Men zal moeten geloven en begrijpen, dat datgene wat we sociale omwenteling noemen, zich in de eerste plaats moet voltrekken zoals we dat in de Vrije School proberen.

Bron: R. Steiner & M. Boeke, Vrijheid van onderwijs en sociale driegeleding, Nearchus C.V. 1990

Of het Steiners bedoeling was dat dit kwalitatief ondermaats onderwijs zou opleveren, denk ik niet. Er is blijkbaar ergens iets scheefgelopen, waardoor zijn onderwijs, ondertussen zijn we 90 jaar na het oprichten van de eerste steinerschool, niet zo’n hoopvolle indruk wekt. Dat toonde ons de voorbij week nog de berichtgeving over de Geert Grooteschool 2. Ik schreef daar op 1 november j.l. over.

De GGS 2 verkeert al langer in moeilijkheden en werd door onderwijsinspectie verplicht om een verbeterplan op te stellen en na te leven teneinde de onderwijskwaliteit op te krikken. Volgens de gemeente, die het verbeterplan financieel ondersteunde, heeft de GGS2 daar niet aan voldaan. De school staat geboekstaafd als een zeer zwakke basisschool. (…)

De school heeft tijd tot het einde van het schooljaar om van het predicaat ‘zeer zwakke school’ af te komen. Anders is het meteen het einde van de school. Bijzonder is dat de Vereniging van vrijescholen op haar website of haar weblog met geen woord rept over wat de GGS2 momenteel overkomt. Hugo Verbrugh, volgens mij een gezaghebbend antroposoof, stelt zich op zijn weblog dan ook de vraag ‘waarom antroposofen nooit meedoen aan het publieke debat over bijvoorbeeld de vrijescholen‘. De arts-filosoof zal het waarschijnlijk niet hebben verwacht, maar zijn blogbericht leverde ondertussen al meer dan 130 reacties op.

Die reacties waren niet mis.

Xaya 28-10-2009 18:43. Het is een mooie uiteenzetting Hugo, maar dit is maar gedeeltelijk wat er op de Geert Groote school2 in Amsterdam aan de hand was. Het punt was eenvoudig dat de kinderen er op taal- en rekengebied weinig leerden en de inspectie zich ermee ging bemoeien. Dit zorgde inderdaad voor het soort conflict zoals jij dat beschrijft. Maar het lijkt of veel mensen vergaten waarom men kinderen naar een school stuurt, namelijk om er iets te leren. Kinderen werden er beziggehouden, ook leuk, maar veel meer gebeurde er niet. De kinderen waarvan het leek alsof ze er wél leerden, hadden ouders die na schooltijd nog urenlang zélf een het bijspijkeren sloegen. Mijn kinderen heb ik daar jaren eerder al weg moeten halen, aangezien ze toentertijd geen van drieën (toen 10, 9 en 8 ) nog konden lezen, schrijven of rekenen. Inmiddels gaan ze naar een reguliere school en hebben hun achterstanden ingelopen.

Ouders die hun kinderen na schooltijd moeten bijwerken. Ja, die kom ik ook regelmatig tegen. Onder andere na te lezen in het stuk Naschools thuisonderwijs, waarin een grootmoeder zich vragen stelt.

Je hoeft geen onderwijsdeskundige te zijn om te zien dat er in de praktijk van de steinerschool een en ander scheelt. Mijn kleinkinderen doen in de steinerschool eigenlijk meer poetscorvee dan dat ze effectief met gericht taal- en rekenonderwijs bezig zijn. Dit is voor mij de verklaring voor het feit dat een van hen na vier jaar steinerschool zo goed als niet kan lezen of schrijven. Hierover een gesprek beginnen met de leraren is zinloos, dat heeft mijn man al geprobeerd. ‘Niet voor rede vatbaar’ klonk het toen hij thuiskwam.

Ik en mijn man hebben toen besloten om ons kleinkind zelf te leren lezen en schrijven. Aan de hand van leeftijdsgerichte werkboekjes werd op korte tijd heel wat vooruitgang geboekt. Stilaan onderscheidt ons kleinkind enkele en dubbele klinkers in een woord. Na op taalgebied zo goed als niets te hebben geleerd, is dat een geweldige vooruitgang. Aan de leerkracht is het niet te danken; die laat maar begaan.

Vier jaar steinerschool: zo goed als niets geleerd! Een mogelijke verklaring wordt op Verbrughs blog door eerder genoemde Xaya gegeven .

Xaya 28-10-2009 18:43 De GGS was echt zó niet meer van deze tijd. Kinderen kozen er niet voor, dat deden de ouders. Mensen die hun identiteit ontleenden aan het ‘antroposoof zijn’ en krampachtig bovenop hun kind en de leerkracht zaten. Dat zijn ook het soort mensen die denken dat je een kind voor het leven beschadigt door ‘m zo af en toe even te toetsen. De leraren dachten er net zo over. Toetsen werd als zwaar schadelijk gezien. Terwijl het natuurlijk best een handig middel is om erachter te komen waar het kind staat in zijn cognitieve ontwikkeling. Een groot deel van het onderwijzend personeel van de GGS was niet capabel. Er was geen zorgbeleid voor zorgleerlingen. En zorgleerlingen waren er, door het slechte onderwijs, in overvloed. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Ik las vandaag in Het Parool dat wethouder Asscher voor de GGS2 de subsidiekraan wil dichtdraaien en misschien ook € 170.000,- van vorig jaar wil terugvorderen, aangezien er nauwelijks verbetering is opgetreden. Ik vind het een strak plan. Deze school is niet goed voor kinderen. Het lijkt een school voor ouders, die naast het rooibosthee drinken, de bloemetjesbakfiets, de henna haren en de macrobiotisch geteelde schoenen, het plaatje compleet maken door hun kind op de Vrije School te willen hebben en houden. Vandaar ook al die conflicten. Want wie ben je, als antroposoof op een reguliere school? Dan ziet niemand meer dat je speciaal bent. Afijn, er zullen heus Vrije Scholen zijn waar het er prima aan toe gaat. Maar de Geert Grooteschool2 in Amsterdam hoort daar niet bij.’

Onbekwame leraren. Wie daar ook geen zin in had, was de de universiteit van Stockholm. Op 27 oktober 2008 schreef ik in ‘Gevaarlijke lerarenopleiding’ dat die de opleiding heeft verworpen die tot leraar steinerschool leidt. In januari 2008 had de universiteit nochtans toegestaan dat de antroposofische lerarenopleiding als onafhankelijk programma van het Stockholm Institute of Education, dat 700 werknemers en 14000 studenten telt,  deel zou gaan uitmaken van haar lerarenopleiding. Na zes maanden is de universiteit op die beslissing teruggekomen. Toen de faculteit achter de gebreken van de antroposofische lerarenopleiding kwam, annuleerde ze de 11 onderdelen waaruit de opleiding leraar steinerschool bestond. De universiteit maakte bekend dat de cursussen niet op relevante theoretische argumenten waren gefundeerd, dat de basis van de leerstof onwetenschappelijk was en dat het cursusmateriaal niet was gebaseerd op wetenschappelijke kennis. De decaan van de Faculteit Wetenschappen, Stefan Nordlund:

Op sommige punten is de studenten hun cursus niet alleen onwetenschappelijk, maar ook gevaarlijk en bevat hij misvattingen die meer dan verwarrend zijn.

Dat klinkt vrij onheilspellend. Maar wel herkenbaar. Het zijn echter niet alleen de leraren.

Xaya 29-10-2009 16:42 (…) Dat kinderen primair naar school gaan om goed onderwijs te krijgen is iets dat ouders van de GGS2 niet meer helemaal helder hebben. Zij hebben zich vastgebeten in het antroposofische aspect en lijken de realiteitszin verloren.

Misschien is het anders als je 1 kind daar op school hebt. Ik heb er 4 op de VS gehad. Voor de oudste zijn mijn ogen helaas te laat open gegaan, dus in die zin begrijp ik veel ouders. Maar toen het verhaal zich herhaalde met de andere 3, kon ik er niet meer omheen en werd me duidelijk dat mijn kinderen niet het probleem waren (zoals de GGS2 dat speelde naar de ouders toe), maar de GGS2 zelf. (…)Als Rudolf Steiner nu geleefd zou hebben, zouden zijn visie en zijn leer er anders uitzien.
Meer 21ste eeuw. Het kan nooit de bedoeling van Steiner geweest zijn dat mensen zich zo vastbijten in een leer die 100 jaar geleden actueel was. Kom op, denk ik dan. We snappen zijn denkwijze, we kunnen dit prima vertalen naar deze tijd. Voor onze kinderen!

Dit staat er op de GGS2 website:

“De Geert Groote School is een vrijeschool waar we kinderen willen opvoeden tot vrije, onafhankelijke mensen. De school wil eraan meewerken het unieke dat een ieder in zich draagt zichtbaar te maken en tot bloei te laten komen. Op onze school wordt het kind aangesproken op wat het wèl kan en niet afgerekend op wat het niet kan.”

Kinderen opvoeden tot vrij onafhankelijke mensen doe je door goed onderwijs te bieden.
Zo niet, zullen ze altijd geconfronteerd worden met hun cognitieve beperkingen en in die zin niet ‘vrij en onafhankelijk’ zijn. En ook is het niet goed voor hun zelfvertrouwen als ze basisvaardigheden zoals taal en rekenen niet onder de knie hebben.
Vrij en onafhankelijk worden ze niet door ze als halve analfabeten van school te sturen.

En kinderen afrekenen op wat ze níet kunnen, dat doen ze inderdaad niet, op deze GGS2.
Maar dat is alleen maar een voordeel, omdat GGS2 kinderen veel minder kunnen dan kinderen van dezelfde leeftijd op andere scholen.

Toen ik mijn kinderen daar van school haalde, was er geen school die ze wilde aannemen, omdat de achterstanden te hopeloos waren.
(…)  Mensen hebben geen idee wat zich daar afspeelt.

Ik veronderstel eigenlijk dat mensen ondertussen wél weten wat zich daar afspeelt. In het voorjaar verscheen al berichtgeving over de GGS2 in de media.

Een ‘Vrije school’ in Amsterdam moet mogelijk de deuren sluiten vanwege dramatisch slecht onderwijs aan de 150 leerlingen. De Onderwijsinspectie zou geen vertrouwen meer hebben in de leiding. Ouders: ‘Ze werken vanuit een visie van een eeuw geleden’ (…) De ouders wijten de bedroevende schoolkwaliteit aan de verstarde en ouderwetse opvattingen van veel leraren. “Ze werken nog vanuit de visie van Rudolf Steiner van ruim een eeuw geleden. Dat werkt nu niet meer. Het komt heel sektarisch over.”
Klachten werden door de schoolleiding steevast op de lange baan geschoven, zeggen ouders. “Er werd nooit wat mee gedaan. Steeds kwamen er sussende woorden en hoorden we ‘het komt wel goed’.

Over ouders die zich in slaap laten sussen, is op deze site ook al iets verschenen. In een artikel over de steinerschool van Tilburg getuigen ouders  hoe ze zich door de school aan het lijntje hebben laten houden nadat ze geklaagd hadden over het lage leerniveau van hun kinderen.

Uiteindelijk lieten ze de kinderen testen en kwam het bij een externe remedial teacher aan het licht: er was niets mis met ze, ze hadden alleen amper iets geleerd. Ze waren in de war door de vreemde lesmethoden op school. De kinderen uit groep 5 konden nauwelijks spellen en lezen. De meest eenvoudige opdrachten stelden hen voor de grootste problemen. De kinderen uit groep 7 konden geen breuken maken. Van het kofschip hadden ze nooit gehoord. “Eigenlijk was mijn kind uit groep 7 een halve analfabeet”, zegt de ene moeder. “Ik was jaren voor de gek gehouden”, zegt de ander. “We waren geschokt. Dat dit kon in Nederland.”

Ja, dat verwacht je als ouder niet. Zeker niet van een onderwijssysteem dat zichzelf profileert alsof het gaat om een achtste wereldwonder. Je kan je ondertussen wel afvragen de bestaansreden van de steinerschool is. Het regent klachten.  Hier nog meer van hetzelfde. We hebben het over de steinerschool van Leuven.

De twee oudste kinderen van V en W kwamen vanuit de dorpsschool naar de tweede en derde klas in de Zonnewijzer. Aanvankelijk bloeide de oudste helemaal open. Omdat zijn intellectuele honger niet gestild werd en vooral omdat hij zich ‘klein gehouden’ voelde, schakelt hij na de zesde klas over naar het traditioneel onderwijs. Ondanks een meer dan behoorlijke intelligentie redt hij het niet voor de vakken waar een schoolse voorkennis voor vereist is, de andere vakken gaan goed. Een diepgaander onderzoek wees uit dat hij geen enkele gestructureerde basiskennis heeft met betrekking tot de basisvaardigheden rekenen en taal van de laatste jaren lagere school. De jongen houdt er een diepe afkeer van de steinerschool aan over.

(…) Er ontbreken evalueerbare doelstellingen.
Er is iets mis met de verantwoordelijkheidsstructuur; uiteindelijk is niemand verantwoordelijk of aanspreekbaar door het weigeren van een hiërarchisch beleid.
Men verwart het pedagogische willen met het pedagogische kunnen.
Kinderen zijn lichamelijk en mentaal vroeger rijp dan in Steiners tijd.
Het mooie, het kunstzinnige, de waarden komen in de verdrukking omdat de kinderen op het schoolse vlak niet krijgen wat ze nodig hebben. In de school worden de gevolgen hiervan zwaar onderschat.
Drie van hun kinderen hebben daarvan echt schade ondervonden.

En er komt zelfs kritiek van antroposofen. Normaal vechten die hun twisten binnenskamers uit en vermijden ze openlijk kritiek te leveren op mekaar.  Het feit dat ze dit toch doen, lijkt erop te wijzen dat ze hun problemen niet meer zelf onder controle kunnen krijgen. Een citaat uit het antroposofisch tijdschrift de Brug leert ons dat in steinerscholen vooral de intelligentere kinderen in de kou blijven staan en dat ze  zo ongelukkig worden dat hun ouders ze tenslotte wegnemen van de school. Zodat het vooroordeel van vele mensen, namelijk dat de Steinerschool er alleen is voor kinderen met leermoeilijkheden dreigt een waarheid te worden. Sommige kinderen blijven inderdaad in de kou staan. Erger nog: men legt de verantwoordelijkheid gewoon bij de ouders. Vader C en moeder K kunnen erover meespreken.

De jongste zoon heeft vanaf de tweede klas drie jaar lang een inhoudelijk zeer armoedig onderwijs ‘genoten’. Een volstrekt inconsequente leraar bleek niet in staat om leerstof op een adequate wijze bij de leerlingen aan te brengen. De jongste heeft er al die tijd op zijn honger gezeten, wat – uit pure verveling – leidde tot baldadig en recalcitrant gedrag. Van dit gedrag, dat C en K van hem thuis zeker niet kenden, werden zij pas op de hoogte gesteld nadat het eigenlijk al geëscaleerd was en waarbij de verantwoordelijkheid voor de remediëring ervan eigenlijk volledig bij de ouders werd gelegd.

Anderzijds, wanneer ouders de leraar ter verantwoording roepen, wordt daar weinig tot geen gevolg aan gegeven. Een moeder ondervond het aan den lijve. Haar kind strandde in de steinerschool.

E zit in de hogere jaren van wat men in de steinerscholen de onderbouw (leerjaar 1-6) noemt. De ouder, P, is niet te spreken over het cognitieve onderwijs in de school. Zelf noemt P het kind ongeletterd, omdat het niveau waarop het leest en schrijft dat van een kind is dat een paar klassen lager zit. Ook het rekenniveau van het kind is over de hele lijn ondermaats te noemen. Dit is herhaaldelijk bij de leerkracht aangekaart, echter zonder gevolg. Alles zou wel goed komen na verloop van tijd. Concreet werd er echter niets gedaan. (…) P ziet zich voor een voldongen feit geplaatst en voelt zich opgelicht. De steinerscholen beweren immers minstens evenveel of meer aan te bieden dan andere scholen, alleen doen ze dit op een andere manier.

‘Waarom staat E dan zoveel achter en kan hij zo slecht lezen, schrijven en rekenen?’

Daarop kwam een reactie van iemand die hetzelfde had meegemaakt. Althans haar kind.

Hallo, Dit is een hele late reactie. Ik kom nog maar onlangs op de site. Zelf heb ik een aantal kinderen op de steinerschool in Wijgmaal zitten. Ik zit met hetzelfde probleem. Ons kind zit in de onderbouw en heeft een leerachterstand van ongeveer 1,5 jaar. Een paar weken terug liet ik het testen in een basisschool om eventueel over te stappen. Uit de testen blijkt een symptoon van dislexie naar voor te komen. De komende vakantie gaan we proberen de achterstand in de mate van het mogelijke bij te benen. Het is jammer want het is eigenlijk een heel pienter kind.

Het is zeker jammer. Al die parels die voor de zwijnen worden gegooid.  Laat ons nog eens teruggaan naar de reacties van de voorbije dagen op de weblog van Hugo Verbrugh. Daar komt na Xaya nog een andere moeder verhaal brengen.

moeder 29-10-2009 17:25 Tja, heel wat gelezen over de zaak inmiddels, altijd achter de school gestaan. Mijn kind is aan het einde van dit schooljaar klaar met de desbetreffende school en ik weet dat ze het overwegend als een fijne tijd heeft beleefd. Het is een erg mooie school met een erg fijne sfeer. De discussie over euritmie en oudbolligheid vind ik onterecht. Werkelijk, ik heb altijd het stralen in de ogen van de kinderen gezien als ze iets opvoerde voor ons als ouders. Er is heel veel eerbied en schoonheid in de manieren die de school hanteert. Toch, er is veel wat niet in de haak is. Zoals het ontbreken van toezicht op het schoolplein en de betrokkenheid in sociale verbanden tussen leerlingen. Ze moeten het zelf rooien. Als ouder ga je er dan achteraan op het moment dat je kind met klachten thuiskomt. Dan krijg je pas herkenning als je zo ongeveer met rook uit je oren op een oudergesprek zit. Helaas wordt een ingrijpen door de school dan niet gecontinueerd en eigenlijk ook niet serieus genomen. Een pestbeleid is er niet.

Mijn kind zit nu in het laatste jaar. Het jaar wat nu alweer goed op weg is. Ze zijn er nadat de inspectie toetsen eiste achtergekomen dat het nogal schorde aan de prestaties van mijn kind. Het vermoeden was dat dislexie wel eens aan de hand zou kunnen zijn. Lees: dit was einde 5e klas, groep 7 dus. Inmiddels zijn we een goed stuk op weg in het volgend jaar en ze heeft nog niet een bijles gehad. Ik kreeg een rapport van de dienst vrijescholen die een onderzoek deed naar mogelijke dyslexie. De uitkomst zag ik vandaag. Mijn kind kampt met een achterstand van zeker twee jaar. Minimaal 6 maanden intensieve bijscholing is noodzakelijk voordat werkelijk kan worden vastgesteld of ze inderdaad dyslectisch is. Helaas is er niet meer veel tijd over. Zij zal straks worden los gelaten naar een vervolgopleiding. Maar welke school wil haar hebben? Haar niveau ligt schandalig onder peil en dat wordt ontdekt als de lagereschoolperiode bijna voorbij is.

(…)

Vandaag stond ik met de brief in mijn hand bij een leidinggevende van de school. Ik werd afgewimpeld. Nooit heb ik mijzelf opgedrongen. Ik heb altijd klaargestaan voor de school. Er werd me het gevoel gegeven dat ik maar en lastige tijdrovende ouder was. Want er was een vergadering..

Ik heb nu geen vertrouwen meer en dat spijt mij. Het mooie wat er wel is op de school gaat hierdoor ten onder.

Een dag later is de betreffende moeder weer van de partij. Ze geeft nu meer achtergrondinformatie. Daaruit blijkt haar grote betrokkenheid bij de school.

moeder 30-10-2009 12:30
Neemt u deze situatie voor ogen: Ik als moeder heb zelf de Helicon gedaan en heb daarna mijn lesbevoegdheid verbreed middels een universitaire studie. Ik ben enkele jaren geleden zelfs werkzaam geweest voor de GGS2. Waar destijds de onderlinge contacten tussen leraren zeer slecht waren. Mijns insziens de kiem voor de problematiek die zo’n twee jaar geleden ontstond.

Mijn rol is die van ouder. Toen inspectie zorgde voor toetsen op school kwam aan het licht dat er achterstanden waren. Stel, die toetsen waren niet ingevoerd. Ik vertrouwde de leraar. Hoe dom denkt u wellicht. Zo zie je maar, zelfs ik als moeder, bevoegd vrijeschool docent en pedagogisch universitair geschoold kon niet voorkomen dat mijn dochter in situaties terrecht kwam dat ze toch echt dacht dat ze het dictee goed had gemaakt, maar dat ze weer bijna allemaal fout waren. Dat ze aan de leraar vraagt om hulp maar dat niet krijgt. Dat ze nu het gevoel heeft dat ze het toch niet kan en ze weet niet waar het aan ligt. Ze erge hoofdpijnen krijgt als er iets van haar verwacht wordt omdat er geen vertrouwen is in eigen kunnen.
.
Het recht van goed onderwijs is aan haar voorbijgegaan. Zij heeft geen ervaring waarin ze beleefde dat ze vooruitgang boekte, bevestiging tegenover zichzelf dat ze in staat was tot leren.

Nu goed, zo gaat het dus nog een hele tijd door. Wie de discussie in zijn volledige lengte wil lezen, kan dat op de weblog Middernachtszon, waar Hugo Verbrugh de vraag stelt  waarom antroposofen niet meedoen aan het publieke debat over bijvoorbeeld vrijescholen.

Twee interessante reacties zou ik er nog willen uitpikken. Xaya reageert vanuit een sterke empathie op de vorige post van moeder.

Xaya 30-10-2009 18:54

@moeder De situatie die je beschrijft met je dochter is voor mij zó herkenbaar.
Zoals je wellicht hierboven gelezen hebt, heb ik ditzelfde meegemaakt met mijn kinderen.
Ten tijde van de oudste ’sliep’ ik nog en hanteerde ik dezelfde argumenten als jij om hem op de GGS te laten: de gezelligheid, de vriendengroep etc.. Het is natuurlijk niet al kommer en kwel wat de klok sloeg. Hij had het er behoorlijk naar zijn zin, en had er veel vrienden. Het is dan ook een hele knusse school.
Alleen: er werd niet geleerd.

Toch had ik toentertijd nog alle vertrouwen in de school en de leraren en dacht ik dat zijn achterstand en slechte leerprestaties met hemzelf te maken hadden, zoals ze me op de GGS ook vertelden.
Later kwam ik erachter dat dit een ’strategie’ is die ze toepasten op alle kinderen en ouders met achterstanden. Deze strategie kwam heel in het kort hierop neer: het ligt niet aan de school. Het ligt aan uw kind.
De onderzoeken die dat uitwezen werden ook altijd gedaan binnen het VS gebeuren en dus niet door een onafhankelijke instelling, waardoor de uitkomst van het onderzoek inderdaad ook altijd uitwees: het ligt aan uw kind.
Nogmaals, ik geef eerlijk toe dat mijn ogen uiteindelijk geopend zijn omdat ik, niet 1, maar 4 kinderen daar schoolgaand had.
Het verhaal van de oudste herhaalde zich bij de andere 3.
Dat ze alle vier met ‘leerproblemen’ en vage afwijkingen zouden kampen ging er op een gegeven moment bij mij niet meer in.
Één kind. Soit. Maar vier?
Thuis merkte ik niets aan mijn kinderen en waren er nooit problemen. Op geen enkel gebied.

Toen ben ik langzaam wakker geworden aan het feit dat er iets heel erg mis was op de GGS2.
Maar niet op eigen kracht.
De oudste van mijn drie kinderen die daar toen nog naar school gingen (toen 10 jaar) was nog steeds analfabeet. Zijn GGS leraar voorspelde tijdens een oudergesprek zonder blikken of blozen dat mijn zoon waarschijnlijk wel als analfabeet van school zou gaan en stelde op eigen houtje de diagnose dat hij ‘dyslectisch als een deur’ zou zijn. Dus dat was dat. De leraar kon zijn handen er vanaf trekken en deed dat ook.

Toen kwam er een reorganistatie bij de GGS2 en werd Henri Kardaun directeur (www.onderwijsenzorg.nl/).
Henri nam de zorgleerlingen onder zijn hoede en zorgde voor aanmelding bij het Zorgplatform, professionele bijlessen, een dyslexieonderzoek en een onafhankelijk onderzoek naar het cognitieve niveau van mijn zoon. Dit alles buiten het Vrije School kringetje.
Het waren deze mensen die mij erop wezen dat er iets grondig mis was met het onderwijs dat mijn zoon al die jaren op de GGS2 genoten had.
Het waren ook deze mensen die mij adviseerden mijn kinderen daar zo snel mogelijk weg te halen en zélfs adviseerden om juridische stappen te ondernemen, wat ik niet gedaan heb, had het er al druk genoeg mee.
Zij namen zelfs de woorden ‘kindermishandeling’ in de mond. En dan niet in de letterlijke zin natuurlijk, maar zij vonden het ‘kindermishandeling’, om een kind basale kennis te onthouden. En ‘kindermishandeling’ door een kind op die manier te belasten met zaken als faalangst en hoofdpijn etc. Iets waar mijn zoon van 10 toen enorme last van had.

Er kwam, later in dat jaar en op aandringen van deze mensen, een gesprek op de GGS2 met de leraar van mijn kind. Daarbij was een afgevaardigde van het Zorgplatform aanwezig en de deskundige die mijn kind bijles gaf. In dit gesprek kreeg de GGS enorm de wind van voren, om het zo maar te stellen en werd ook bot gesteld dat het een ’schande’ was dat deze school überhaupt de deuren nog geopend had.
Henri Kardaun is vrij snel daarna trouwens ontslagen door de gevestigde VS orde.
Dat had niks met mijn kind te maken, maar hij was blijkbaar te voortvarend bezig.

Mijn zoon heeft een dyslexie onderzoek gehad, waarbij in eerste instantie dyslexie werd vastgesteld.
Deze onafhankelijke instantie hield 2 jaar lang de vinger aan de pols. In die 2 jaar heeft hij in razend tempo leren lezen, schrijven en rekenen op zijn nieuwe school. De instantie zei dit bij een kind met diagnose dyslexie nog nooit te hebben meegemaakt en zei ook dat er achteraf waarschijnlijk geen sprake was van dyslexie maar enorme wanprestatie van het genoten onderwijs.

@ Moeder, het is een hele vervelende situatie dat je kind in het laatste jaar zit en een overstap al bijna niet meer mogelijk is.
Omdat je hier aan mensen vraagt om mee te denken even het volgende:
Ik zou, in jouw geval, toch op korte termijn een overstap naar een andere (betere) school overwegen (het is ‘pas’ november, het schooljaar is nog niet zo lang geleden begonnen).
Wellicht is een plaatsing in groep 7 mogelijk (ze zit nu in 8 -6e klas VS-) en kan ze groep 8 volgend jaar doen. Ze heeft dan een extra jaar om haar achterstanden in te halen.
Ik zou op dit moment geen overstap overwegen naar het middelbaar onderwijs.
Ik heb dit met een van mijn zoons gedaan en hij heeft, mede door dat extra jaar, toch nog een redelijk schooladvies gekregen.

Ik heb aan mijn kinderen gezien, dat er in één jaar tijd nog ongelofelijk veel achterstanden kunnen worden ingelopen, mits je de goede school kiest die het ook daadwerkelijk in huis heeft om dat waar te maken.
Het is niet ‘zielig’ om je kind uit zijn vertrouwde schoolomgeving te halen. Er bestaan meerdere leuke scholen buiten de GGS2 om, waar, naast de gezelligheid, ook geleerd wordt. Kinderen passen zich wonderbaarlijk snel aan.
Vergeet niet dat je je kind naar school doet, primair om er iets te leren. Iedere vrije school ouder zou het zijn kind moeten gunnen om ook díe succes ervaringen op te doen.
Je zegt nu dat je iedere dag je kind zelf bijspijkert.
Welnu: dat hoort op school te gebeuren. Door deskundigen die alle kennis en materialen daarvoor beschikbaar hebben. Daar hoef jij als moeder niet mee belast te worden.
Dat is ook eenzaam. Voor jullie beiden.

Op de ‘nieuwe school’ ging het als volgt: nog vóór aanmelding werd er door de intern begeleider gediagnosticeerd, zodat duidelijk werd wat het niveau was en wat de specifieke hiaten waren.
De school kijkt dan of ze het ‘in huis’ hebben om dit op te lossen.
Zo ja, wordt er een plan van handeling opgesteld. Met dit plan van handeling gaat de school doelgericht en praktisch aan het werk.
Dit alles binnen afzienbare tijd. Omdat er geen tijd te verliezen is.
Ik zág mijn kinderen opleven. En trots worden op hetgeen ze bereikten.
Mijn jongen van 10 heeft in 2 jaar leren lezen, schrijven en rekenen.
En een van mijn jongens, die 2 jaar geleden nog geen letter kon schrijven, heeft pasgeleden een prijs gewonnen in een project van de Openbare Bibliotheek over Anne Frank.
Zijn brief aan Anne Frank is gepubliceerd in een boekje.
Het telefoontje dat ik daarover kreeg was een heel ontroerend moment.
Wat was hij trots! Wat waren we allemáál trots!

Je snapt dat ik enorm blij ben met de overstap die ik toen aangedurfd heb. Met hetgeen ik nu weet en ervaren heb zou ik wel tegen iedere GGS2 ouder willen zeggen: kom op, staar je niet blind op die éne school. Er is zoveel meer daarbuiten, voor je kind. Veel meer. Gun ze dat alsjeblieft.

Moeder reageert daar vrij emotioneel op. Begrijpelijk ook. Zien dat je kind leerachterstanden heeft en er dan ook nog achter komen datde school je aan het lijntje heeft gehouden, is te vergelijken met je hoofd tegen de muur lopen.

moeder 30-10-2009 19:18
@ Xaya,

Jeemig. Het is waanzinnig! Ongelovelijk. Ooh wat ben ik kwaad en teleurgesteld zeg. Nou goed, bedankt voor je advies, het raast door mijn hoofd. Weghalen daar, maandag actie eisen van de school.. Ooh wat alomvattend. Ik heb inderdaad ook steeds het gevoel van, mijn kind leerde toch goed in haar jongere jaren? Waarom heb ik haar dyslexie en dergelijke nooit eerder zien aankomen?

Fijn dat jouw kinderen weer lekker gaan. Dat heb je dus goed aangepakt. Bedankt voor het delen.

Zo zie je maar waarvoor het delen van ervaringen al niet goed voor is. Wie het anders zou hebben begrepen. Dat gebeurt ook via deze site. Mijn deur staat open.

Ramon DJV

In Nederland is het hek weer van de dam. Toepasselijk in Amsterdam. Daar heeft de Geert Grooteschool 2 (GGS2) het de voorbije week voor de zoveelste keer gepresteerd om negatief in het nieuws te komen. De school krijgt niet langer subsidies van de gemeente en er zal worden gekeken of eventueel onterecht ontvangen subsidies kunnen worden teruggevorderd.

De GGS 2 verkeert al langer in moeilijkheden en werd door onderwijsinspectie verplicht om een verbeterplan op te stellen en na te leven teneinde de onderwijskwaliteit op te krikken. Volgens de gemeente, die het verbeterplan financieel ondersteunde, heeft de GGS2 daar niet aan voldaan. De school staat geboekstaafd als een zeer zwakke basisschool. Sinds 2007 wordt ze ondersteund door de Taskforce Zwakke Scholen. Dat niet iedereen blij is met die Taskforce blijkt uit berichtgeving van begin dit jaar. Ouders, leraren, directie en schoolbestuur gingen toen in de clinch. In die mate dat tussenkomst van de politie werd gevraagd.  In april van 2008 probeerde de Vereniging van vrijescholen (vermoedelijk een wanhoopsdaad) het nog zo voor te stellen dat GGS2 uit de gevarenzone was. Niet dus. Want dit stond er woensdag 28 oktober j.l. in Het Parool:

Wethouder Lodewijk Asscher heeft geen vertrouwen in de plannen waarmee de Geert Groote School II in de Fred. Roeskestraat in Zuideramstel, het onderwijs wil verbeteren.

In een brief aan het schoolbestuur schrijft Asscher dat de vrije school niet in aanmerking komt voor de financiële en deskundige hulp die de wethouder scholen biedt die te boek staan als zeer zwak. Hij dreigt zelfs de subsidie terug te bevorderen die de school eerder kreeg voor het aanpakken van de leerachterstanden. Het gaat om 170.000 euro.

De laatste maanden werkte het schoolbestuur aan “verbeterplannen” om opnieuw voor hulp in aanmerking te komen. Maar volgens Asscher zijn de plannen “onduidelijk” en “globaal geformuleerd” en wordt “op geen enkele wijze aannemelijk gemaakt” dat de doelen zullen worden bereikt. De school kampt met taal- en rekenachterstanden. De onderwijsinspectie dreigde de school vorig jaar onder curatele te stellen als de kwaliteit van het onderwijs niet zou verbeteren.

Begin dit jaar kwam de Geert Groote School in opspraak toen muitende ouders in verzet kwamen tegen het schoolbestuur. Dat zou de antroposofische grondslag van de school ondermijnen.

De Geert Grooteschool 2 heeft op haar website een reactie gegeven waarin ze de situatie duidelijk schetst.

De inspectie
1. Op 8 oktober j.l. heeft de Inspectie van het Onderwijs een afsluitend onderzoek op de GGS2 uitgevoerd.
Zoals wij al eerder berichtten gaf de inspectie aan dat zij duidelijk merkten dat er sinds begin april een positieve kentering was waar te nemen.
2. Afgelopen maandag hebben wij overlegd met de hoofdinspecteur. Hij zei tijdens dat gesprek dat de GGS2 op grond van het uitgevoerde onderzoek ook dit jaar onder verscherpt toezicht blijft staan. Tegelijkertijd gaf hij echter aan dat de inspectie het vertrouwen heeft dat de noodzakelijke verbeteringen dit schooljaar tot stand zullen komen.
3. Concreet betekent dit dat wij tot het eind van dit schooljaar de tijd hebben om onze plannen verder uit te voeren en daarmee van het predicaat “zeer zwakke school” af te komen.

DMO
1. Zoals de meesten van u weten, is ruim een jaar geleden onder regie van de Dienst Maatschappelijke Ondersteuning en in het kader van de “ Verbeteraanpak binnen de Kwaliteitsaanpak Basisonderwijs Amsterdam” een verbeterplan opgesteld. Aan de uitvoering van dit verbeterplan is ook financiële ondersteuning verbonden.
2. In juni van dit jaar heeft DMO vastgesteld dat er in de het afgelopen schooljaar geen vorderingen zijn gemaakt en dat de doelen uit het verbeterplan niet zijn gerealiseerd. Op dat moment heeft DMO besloten
om de financiering op te schorten.
3. Naar aanleiding van dit besluit hebben wij overleg gehad met DMO, en hebben wij aan DMO onze aanpak voor het komende schooljaar voorgelegd.
4. Dinsdagavond 27 oktober heeft DMO ons namens wethouder Asscher een mail gestuurd waarin hij aangeeft geen vertrouwen te hebben in onze aanpak. Naar aanleiding daarvan is besloten om de GGS2 buiten de “Verbeteraanpak binnen de Kwaliteitsaanpak Basisonderwijs Amsterdam” te plaatsen. Dat
betekent ook dat de GGS2 niet de mogelijkheid krijgt om een begroting in te dienen voor de verdere uitvoering van het verbeterplan.
5. In deze brief is ook aangegeven dat de gemeente kan overgaan tot terugvordering van de reeds verstrekte subsidie indien blijkt dat de school niet aan de subsidievoorwaarden heeft voldaan.

De school heeft tijd tot het einde van het schooljaar om van het predicaat ‘zeer zwakke school’ af te komen. Anders is het meteen het einde van de school. Bijzonder is dat de Vereniging van vrijescholen op haar website of haar weblog met geen woord rept over wat de GGS2 momenteel overkomt. Hugo Verbrugh, volgens mij een gezaghebbend antroposoof, stelt zich op zijn weblog dan ook de vraag ‘waarom antroposofen nooit meedoen aan het publieke debat over bijvoorbeeld de vrijescholen‘. De arts-filosoof zal het waarschijnlijk niet hebben verwacht, maar zijn blogbericht leverde ondertussen al meer dan 130 reacties op. Veel heeft te maken doordat Verbrugh een lang citaat van een moeder had verwerkt in zijn bericht. De moeder, die tekent met de naam Xaya, heeft zelf een onaangename ervaring met de steinerschool achter de rug. Ze reageert aanvankelijk op een oud bericht (12/03/2009) van Hugo Verbrugh (Chaos in de Vrije School). Vervolgens  kopieert Verbrugh het bericht en neemt het over in zijn blog van 29 oktober j.l..

Xaya 28-10-2009 18:43. Het is een mooie uiteenzetting Hugo, maar dit is maar gedeeltelijk wat er op de Geert Groote school2 in Amsterdam aan de hand was. Het punt was eenvoudig dat de kinderen er op taal- en rekengebied weinig leerden en de inspectie zich ermee ging bemoeien. Dit zorgde inderdaad voor het soort conflict zoals jij dat beschrijft. Maar het lijkt of veel mensen vergaten waarom men kinderen naar een school stuurt, namelijk om er iets te leren. Kinderen werden er beziggehouden, ook leuk, maar veel meer gebeurde er niet. De kinderen waarvan het leek alsof ze er wél leerden, hadden ouders die na schooltijd nog urenlang zélf een het bijspijkeren sloegen. Mijn kinderen heb ik daar jaren eerder al weg moeten halen, aangezien ze toentertijd geen van drieën (toen 10, 9 en nog konden lezen, schrijven of rekenen. Inmiddels gaan ze naar een reguliere school en hebben hun achterstanden ingelopen.

Leerachterstanden. Waar hebben we dat nog gehoord? Ik kom er een van de volgende dagen op terug, want het vervolg van de discussie op Verbrughs weblog is de moeite om nader te bekijken. Temeer omdat er nog een moeder met een gelijkaardig verhaal opduikt. Eentje die zelfs lesbevoegdheid heeft om in de steinerschool les te geven.

Krantenartikels

Asscher hekelt vrije school (Het Parool), Amsterdam bestraft vrije school (De Telegraaf), Vrije school krijgt straf van Asscher (AT5), Zwakke vrije school in Amsterdam gekort (NRC)

Brief Amsterdams wethouder aan de Geert Grooteschool

In de steinerschool heeft men de mond vol van ‘ware’ menskunde, ‘ware’ wetenschap, ‘ware’ beelden, en nog heel veel dat verwijst naar het ‘ware’. Dat de steinerschool paradoxaal in de samenleving nog steeds ‘de ware’ niet heeft gevonden, komt niet alleen doordat ze zo kritisch tegenover samenleving staat, maar ook doordat ze moeite heeft respect op te brengen voor de ander.

Dat is niet louter mijn eigen vaststelling. De ervaringen van mensen die wanneer ze met kritische vragen de steinerschool binnenstappen en daar respectloos worden behandeld, stapelen zich gaandeweg op. Op deze site zijn genoeg voorbeelden te vinden hoe dat in de praktijk werkt. Het gaat dan bijvoorbeeld over leraren die intimiderende taal uitkramen, ouders die leraren bedreigen of uit de klas duwen en gediscrimineerde kinderen die gewoon aan hun lot worden overgelaten. Dit heeft alles te maken met intermenselijke relaties en de onkunde om die op een evenwichtige manier vorm te geven. Wanneer het respect voor de andere mens al niet kan worden opgebracht, moet het naar dieren toe waarschijnlijk nog slechter gesteld zijn. En ja, ook hoe niet met dieren moet worden omgegaan, daar zijn voorbeelden van terug te vinden. Dieren laat men blijkbaar gewoon doodgaan. Wie zal het dan nog verbazen dat men in de steinerschool voor materiaal, uitgezonderd de boeken van Rudolf Steiner, helemaal geen respect toont? Nogmaals, het is niet alleen mijn vaststelling. In het herfstnummer 2008 van de Regenboog, het schooltijdschrift van de Leuvense steinerschool de Zonnewijzer doet men dezelfde vaststelling. Een van de scribenten meldt het volgende:

(…) En nu moet ik toch even slikken… want na drie jaar in onze fijne, aangename en waardevolle school (en dat meen ik op-recht), struikel ik hoe langer hoe meer over een basispijler van het samenleven: ‘respect’ of althans het gebrek eraan! Het zit hem in kleine dagelijkse dingen en dat is als sluipend gif. Blijkbaar is het normaal dat er blinkend afval drijft in de vijver (zelfs tijdens onze opendeurdag); het is ook normaal dat elk jaar de berg verloren kledingstukken niet opgehaald wordt; het is toch vanzelfsprekend dat er op de wc bril geplast wordt net nadat die proper gemaakt werd; het is toch normaal dat onze kinderen elkaars kleren vuil maken, wegstoppen of kapotscheuren; de klas poetsen is toch hetzelfde als een keertje vegen en wat stof afdoen (…)

(…) Het is een cliché, maar de microwereld binnen onze school is een afspiegeling van de ‘grote’ wereld daarbuiten en begint die niet wat vierkant te draaien de laatste tijd? (…)

(…) Onze kinderen zijn in dit alles de onschuldige, wij ouders (mijzelf incluis), leerkrachten en omkaderingsmensen moeten meer reageren. Het is niet normaal dat kleren worden kapotgetrokken, het is niet normaal dat er maandenlang vuil drijft op de vijver. Het is een groot gebrek aan respect tegenover onze eigen kinderen, een gebrek aan respect tegenover al het onderhoudspersoneel, omkaderingsmensen, de talrijke vrijwilligers en ten slotte ook tegenover onszelf en de toekomst. Als wij geen respect tonen, van wie moeten onze kinderen het dan leren? (…)

Zo ‘n openhartige bekentenis verdient alle respect. De huidige betekenis van het woord respect is vooral ‘ in zijn waarde laten’. Oorspronkelijk betekent het ‘omzien naar’ of ‘rekening houden met’. In alle drie de betekenissen heeft de steinerschool moeite om ze waar te maken.

Het is in de ene steinerschool al wat erger dan in de andere, maar intimideren gebeurt er zo frequent dat het misschien als extra vak in het curriculum kan worden geplaatst.

Een opsomming geven van wat ik zoal doorgestuurd krijg, zou te ver leiden. Maar misschien willen de bezoekers van deze site wel een bijdrage leveren en hun ervaringen publiek maken? Ik steek zelf van wal met een voorbeeld. En om niet meteen het ergste te voorschijn te halen, neem ik er een dat in het beste geval nog als zwarte humor kan worden beschouwd.

Geniet van deze oase, maar respecteer andermans goed. Wie denkt te kunnen doorgaan met het ongestraft negeren en vernielen van poorten en afsluitingen, kan maar beter uitzien naar een goede (levens-) verzekering en/of dikke spaarpot.

Voor steinerschool xxxxxxx

Deze tekst is te lezen op een bord aan de poort van een steinerschool en is geschreven door een leraar. Het gaat me er niet om dat men enkele buurkinderen van het schoolterrein wil houden, want dat zou nog enigszins te begrijpen zijn. Nee, het gaat over de manier waarop en dan vooral  dit: ‘… kan maar beter uitzien naar een goede (levens-) verzekering…’ Subtiel, maar dom. Want waarom heb je een levensverzekering nodig? Juist, voor wanneer je doodgaat. Dat zal wel indruk maken op die kindertjes. Het is nog net niet zeggen: ‘Jullie gaan eraan als je nog een keer het terrein betreedt!’

Voorbeelden?

Dat zou een leuke naam zijn voor een organisatie die de verschillende steinerscholen en aanverwante clubs overkoepelt. Die proberen na talrijke berichten over misstanden op allerlei manieren te voorkomen dat ze nog langer het etiket ‘antroposofisch’ krijgen opgeplakt. Kortom: ze maken zich niet meer bekend. Ondergronds gaan heet dat.

Zo zijn er scholen die van naam veranderen en ervoor zorgen dat de link met antroposofie of Rudolf Steiner niet dadelijk zichtbaar is.  Eerder al schrapte zelfs de antroposofische bank Triodos, door sommigen een gevaarlijke club antroposofen uit Zeist genoemd,  antroposofie uit haar statuten. ‘Wij zijn geen antroposofische bank‘, aldus de zaakvoerder van Triodos. Ook de Rudolf Steineracademie heeft zich van de naam van haar boegbeeld gedistantieerd en noemt zich nu Via Libra. De volgende stap is zeggen dat antroposofie en Rudolf Steiner niets met mekaar te maken hebben en dat antroposofische organisaties in feite niet bestaan. ‘Ze doen maar wat’, zoals een steinerschoolleraar in het antroposofisch tijdschrift Vrije Opvoedkunst stelt, blijkt dan uiteindelijk toch te kloppen.

Dat ‘ze doen maar wat’ is ook wat onderwijsinspectie opviel toen ze de Nieuwe School in Culemborg bezochten.

De Inspectie constateerde eerder dat de school op een aantal onderdelen niet aan de wettelijke voorwaarden voldoet. Zo wordt op De Nieuwe School een onderwijsconcept gehanteerd waarbij leerlingen volledige vrijheid hebben om hun eigen activiteiten te bepalen.

Wacht eens even. ‘Ze doen maar wat’ heeft hier betrekking op de leerlingen, terwijl het artikel in Vrije Opvoedkunst over de leraren gaat. In de Nieuwe School hebben kinderen inspraak. Volgens onderwijsinspectie te veel. Waarschijnlijk toch geen steinerschool.

In ieder geval laat de Vereniging van vrijescholen het niet aan haar hart komen en verspreidt onmiddellijk een persbericht dat de Nieuwe School geen vrijeschool is.  Ze beroept zich om dit gegeven te staven zelfs op onderwijsinspectie (nu blijkbaar wel een partner om naar te luisteren). Op de weblog van de Vereniging van vrijescholen staat:

Er is geen relatie tussen de Vereniging van vrijescholen en de Nieuwe School in Culemborg. De Vereniging van vrijescholen erkent de school niet als vrijeschool. De school is in de overleggen tussen ministerie en Vereniging van vrijescholen nooit besproken. Ook heeft de school nooit gebruik gemaakt van een kwaliteitverbetertraject dat door de Vereniging van vrijescholen geïnitieerd is of ondersteund wordt.

In een nieuwsbrief van februari 2008 stelt de Nieuwe School zich nochtans voor als werkende op basis van de antroposofie.

De school is, kort gezegd, ‘een democratische school voor natuurlijk leren op basis van het antroposofische mensbeeld’.

Een school op basis van het antroposofisch mensbeeld. Dat lijkt natuurlijk op het eerste zicht een steinerschool. Maar we zouden ons de vraag kunnen stellen: ‘Wat is een steinerschool nu precies?’ Op de website van de Federatie van Steinerscholen in Vlaanderen kunnen we het volgende lezen (onder visie en missie)

Deze scholen steunen voor hun werking op het (heil)pedagogisch concept ontwikkeld door Rudolf Steiner in het kader van de antroposofie en voortdurend geactualiseerd door dialoog, studie en internationale uitwisseling.

De Nieuwe School valt te catalogeren in deze categorie. Hebben de mainstream media dit ook zo waargenomen? Of zouden die gedacht hebben: ‘Slecht onderwijs, dat moet een steinerschool zijn’. Misschien hebben ze zich gewoon vergist en de Nieuwe School verwisseld met de Werfklas, ook een antroposofisch schooltje.

In Culemborg is sinds 2004 de (uit principe) ongesubsidieerde Staatsvrije Vrijeschool De WerfKlas gevestigd. (bron:wikipedia)

De Werfklas is echter, net zoals de Nieuwe School,  ook niet door de Vereniging van vrijescholen erkend. Ze staat in ieder geval niet in het lijstje van scholen op de site van de vereniging. Officieel is de Werfklas dus geen steinerschool.  Ze zou echter wel steun krijgen van de Stichting Rudolf Steinerpedagogie. Dat staat te lezen op de website van de Werfklas (Klik op nieuwtjes en dan op nieuwsbrief juli 2009).

Een nieuwtje wat nog helemaal vers is: We hebben onlangs gehoord dat de Stichting voor Rudolf Steiner Pedagogie (www.stichtingrsp.nl) ons graag wil helpen. Dat doet zij door als ANBI-instelling giften mogelijk te maken die belastingaftrekbaar zijn. Zo zijn we onlangs door hen gesteund in het financieel mogelijk maken van professionele hulp bij de kinderbespreking.

Conclusie: het is niet omdat de steinerschoolverbonden een school niet erkennen als steinerschool, het geen steinerschool is. Soms is het veiliger om sommige scholen niet in de gelederen op te nemen. In Duitsland kan men daarover meespreken. Toen acht steinerschoolleraren van een steinerschool in Kempten zich voor de rechtbank moesten komen verantwoorden voor het toebrengen van slagen en verwondingen, was de reactie van de Bund der Waldorfschulen dat ze de school niet hebben erkend als een (steiner) waldorfschool. De school draagt echter wel die naam.

Het is natuurlijk wel gemakkelijk om ergens onderuit te komen: ‘Wij hebben er niks mee te maken’.

Een jaar en half geleden deed echter het nieuws al de ronde dat de Nieuwe School in Culemborg een nieuw soort vrijeschool zou worden. Misschien is het een strategie van de steinerscholen: eerst een school een paar jaar laten draaien en wanneer het goed gaat, lijf je ze in. Wanneer het slecht gaat en onderwijsinspectie of de pers erop uitkomen, ken je de school niet. In het geval Culemborg geef ik de Vereniging van vrijescholen het voordeel van de twijfel.

Meer en meer steinerschoolleraren beginnen te bevestigen wat ik en andere ouders in de steinerschool hebben ervaren. Dit keer gaat het over chaos.
We hebben het dan onder andere over het voortdurend ‘uitvallen’ van leraren. In een interview voor  ‘De Regenboog’, het schooltijdschrift van de Leuvense steinerschool, hier al vaak aan bod gekomen, vertelt een leraar over de tijd dat hij zelf nog leerling was op die school.

‘Vanaf klas zeven werden de twee klassen samengevoegd, en waren we met meer dan dertig. We hadden een piepjonge, net afgestudeerde leerkracht, die het niet langer dan twee maanden met ons heeft uitgehouden. We kregen datzelfde jaar nog drie interimleerkrachten.’

Dat maakt vier leraren op een jaar tijd. Het is zo herkenbaar, niet? Ook wat volgt zal menigeen bekend in de oren klinken.

‘Eigenlijk was het een rampjaar. We waren met te veel; veel leerlingen zaten er helemaal niet op hun plaats, en dan zoveel verschillende leerkrachten achter elkaar. Erg veel hebben we daar dus niet geleerd. ‘

Waarom verbaast dat niet? Wordt er anders op steinerscholen dan wel veel geleerd?

‘Er zijn op het einde van dat jaar dan ook heel veel leerlingen weggegaan, ze deden hun jaar elders over.’

Als ze al geen jaar moesten zakken, wat regelmatig voorkomt. Het is een oud zeer van de steinerschool: heel veel leerlingen die plotseling de school verlaten. Ik had het daar al over in ‘Cijfers uitstroom leerlingen steinerschool Leuven’. Maar er is ook wat positiefs te melden.

‘In klas acht waren we opnieuw met een normaal aantal en heeft meester Rik na een sabbatjaar onze klas overgenomen. We zijn het schooljaar begonnen met een schoolreis: ‘teambuilding’, zeg maar. Hij heeft ons ook hard doen werken, want we moesten op een jaar tijd de leerstof van twee jaren inhalen, maar dat is goed gelukt. De klas werd een goede klas, en zo zijn we ook aan de bovenbouw begonnen.’

Maar in die bovenbouw duikt het wegvallen van leraren weer op.

‘In klas negen hadden we Myriam Driessen, maar die had na twee jaar andere projecten. Dan kregen we nog twee jaar Johnny De Prins. Die was ook heel enthousiast en gedreven. Maar na twee jaar bij ons is ook hij weggegaan. Onze klas is echt goed geëindigd.’

Nu ja, goed geëindigd. Als je ondanks dat je bent ‘geslaagd’ in een a.s.o.-richting (vroeger de humaniora genoemd en vergelijkbaar met het vwo in Nederland ) toch beperkt wordt in je studiekeuze, kan ik dat bezwaarlijk goed noemen.

‘Mijn eerste bedoeling was om industrieel ingenieur te worden. Met deze vooropleiding is dat haalbaar als je een voorbereidend jaar wiskunde volgt, of als je je eerste jaar opsplitst, of…verschrikkelijk hard studeert… Maar ik had het er allemaal niet voor over.’

Uit een a.s.o.-richting komen en dan nog een voorbereidend jaar wiskunde moeten doen om voor industrieel ingenieur te studeren? Vreemd, want je kan zelfs al succesvol voor industrieel ingenieur studeren wanneer je uit een t.s.o.-richting komt. Het a.s.o.-niveau van de steinerschool zou dus nog lager liggen dan dat van een technische school?  Daarom is in België steinerpedagogie, net zoals het a.s.o. van Talmoedscholen,  waarschijnlijk een  studierichting met afwijkende eindtermen.

Wiskunde op de betreffende steinerschool (Leuven voor wie het wil weten) bleek dus ontoereikend om op een hogeschool voor industrieel ingenieur te studeren. Over wiskundeonderwijs  in de steinerschool valt trouwens wel meer te zeggen. In maart van dit jaar is er nog een en ander te doen geweest naar aanleiding van het wetenschappelijk onderzoek van Hilde Steenbergen. Die vergeleek reguliere en steinerscholen en concludeerde onder andere het volgende:

‘…Ik hoop vooral dat de vrijescholen zich eens achter de oren krabben en iets doen aan het rekenonderwijs in de onderbouw. Want daar is echt iets mis…’ (bron)

In mijn boek Focus op de steinerschool begin ik het hoofdstuk dat ik aan rekenen in de steinerschool heb besteed met dit citaat van Steenbergen. Het is misschien interessant om hier een stukje weer te geven van wat daarop volgt.

‘Die uitspraak doet onderzoekster Hilde Steenbergen nadat ze regulier en steineronderwijs heeft vergeleken. Ze beweert dat steinerschoolleerlingen in de derde klas middelbaar onderwijs op alle cognitieve opbrengsten lager scoren dan op grond van hun sociaaleconomische achtergrond mag worden verwacht. Driekwart van de leerlingen is afkomstig uit het basisonderwijs van de steinerschool en loopt daar al een achterstand op, met name in rekenen. Dit moet voor de steinerschool een pijnlijke vaststelling zijn.

Steenbergens onderzoek maakt het ongenuanceerde verhaal dat steinerschoolleerlingen weinig tot niets leren nu meer aannemelijk dan daarvoor. Cognitief ondermaats presteren is niet hetzelfde als niets leren, maar gelukkig is men meer dan waarschijnlijk met dit onderzoeksresultaat niet. En achter de oren krabben alleen zal niet genoeg zijn om het tegendeel te bewijzen of het rekenonderwijs te verbeteren. Het laatste is nochtans niet zo moeilijk. Neem een goede rekenmethode waarvan de degelijkheid bewezen is en ga daarmee op school aan de slag. Met veel oefenen en systematisch toetsen of de leerlingen de vereiste vaardigheden onder de knie hebben, kom je als school al heel ver. Je hebt wel leraren, echte onderwijzers, nodig die: a) met zo’n methode kunnen en willen werken; b) zelf kunnen rekenen.

Rekenonderwijs heeft voor de steinerschool een niet te onderschatten voordeel: het is van alle vakken het minst voor interpretatie vatbaar, zodat ‘de wetten van Steiner’ iets naar het achterplan kunnen verdwijnen zonder dat de leraar het gevoel hoeft te krijgen dat hij hoogverraad pleegt aan de antroposofische pedagogie. Bij het rekenen moet men zich nu eenmaal aan wiskundige wetten houden. Eén plus één is twee. Daarover is geen discussie mogelijk. Hier kan moeilijk sprake zijn van persoonlijke invulling of een alternatieve theorie, zoals we dat bijvoorbeeld bij het geschiedenisonderwijs, dat zich daar sterk toe leent, wel kunnen verwachten.

Wat met geschiedenis- en andere verhalen nog kan, namelijk de antroposofische wereldbeschouwing in de leerstofinhoud laten invloeien, gaat strikt genomen voor rekenen niet op. Nu zou Steiner zichzelf niet zijn geweest als hij in zijn school dan maar gewoon rekenen zoals in een reguliere school zou hebben ingevoerd. Neen, hij verbond ook aan het rekenen enkele van zijn inzichten. Dat rekenen een grote samenhang heeft met moraliteit, om maar iets te noemen. Een filosofisch tierelantijntje om het onderwijs een speciaal tintje te geven? Wat betekent het dat met het rekenonderwijs de moraliteit kan worden ontwikkeld, zoals Steiner beweerde? Het is even kinderlijk als eenvoudig.’ (uit: Focus op de steinerschool – Onderwijs op maat van wie?, R. De Jonghe, Unibook 2009)

Het vervolg mag dan al kinderlijk eenvoudig zijn, de manier waarop Steiner rekenen aan de man wilde brengen, was dat zeker niet. CHAOS!!!! Wie meer wil weten, verwijs ik naar mijn boek of naar Steiners ‘Praktijk van het lesgeven‘.

War hebben we nu geleerd van de steinerschoolleraar die aan het begin van dit bericht aan het woord komt? Dat zijn eigen schoolloopbaan door steeds uitvallende leraren tamelijk ongestructureerd is verlopen en hij naar eigen zeggen aan het einde van de rit onvoldoende wiskundige kennis bezat om de studie die zijn voorkeur genoot, aan te vatten.  We kwamen zo bij Steiners antroposofische rekendidactiek, die misschien nog goed afsteekt bij die van andere vakken, maar zelfs dan nog onvoldoende resultaat oplevert. (Wat moet het dan voor die andere vakken wel niet zijn?)

Het belangrijkste dat onze steinerschoolleraar volgens mij echter vertelt, is dit:

‘Maar ik had het er allemaal niet voor over.’

Typerend. En waar kom je dan uiteindelijk terecht? Precies. Steinerschool.

Ramon DJV

PRINTVRIENDELIJKE VERSIE

‘…Ik leefde in een wereld van elfen, kabouters en trollen, uitgebeeld op kleurrijke tafels en schoolborden. Met twee bevlogen ouders die beiden werkzaam waren in de steinerschool en de bijhorende cultuur volledig omarmden, zou ik groot gaan worden…Aan de ene kant waren daar de lieve meesters en juffen, aan de andere kant de onbekwame, labiele. Het kon gebeuren dat de dag begon met een prachtig verteld verhaal, om een uur later aan de oren door de klas te worden gesleurd…’ (uit Focus op de steinerschool, Unibook 2009)

Update: Uittreksel boek klik hier

Het is nagekeken en goed bevonden: het schotschrift waarin ik dieper inga op de thematiek die op deze site aan bod komt. Nu te bestellen via de boekhandel (bv. De Standaard), Boekenbank.be of Unibook. Wie niet graag naar de winkel gaat of niet de mogelijkheden heeft om te kopen via internet, kan het boek ook via dit formulier bestellen en gewoon via ‘ouderwetse’ papieren overschijving betalen (komt iets duurder uit).

Titel: Focus op de steinerschool – Onderwijs op maat van wie?

Paperback, 151 pagina’s

ISBN: 978 90 814222 15

Prijs: € 13.90

In het schotschrift neem ik de lezer mee om een blik te werpen achter de zorgvuldig opgebouwde façade van mooie slogans, wervende teksten, sfeervolle verhalen en dito opendeurdagen of schoolfeesten die door de steinerschool als propaganda wordt gebruikt en het beeld van de dagelijkse praktijk  vertroebelt. Op een voor het brede publiek toegankelijke manier worden enkele veel voorkomende knelpunten belicht, zowel vanuit wetenschappelijk en journalistiek gezichtspunt, als vanuit de eigen ervaringen die ik in steinerscholen opdeed. Zo komen doorheen de verschillende beschrijvingen vanuit de praktijk een aantal onderwerpen aan bod die bij het grote publiek minder bekend zijn: de pseudowetenschappelijke inhoud van de leerstof; het geven van absurde straffen; de omstreden leermethodes; de autoriteit van de leraar; de temperamentenleer; karma en reïncarnatie; enz… Om een beter inzicht te krijgen waar de problemen vandaan komen, besteed ik ook aandacht aan het voor discussie vatbare mensbeeld waarop de steinerpedagogie zich beroept. Dit mensbeeld, dat ervan uitgaat dat de mens pas waarlijk mens wordt rond zijn twintigste levensjaar en bovendien steunt op bedenkelijke rassentheorieën, behoort tot de uitgangspunten van  de antroposofie, de achterliggende filosofie van de steinerschool en neemt daar zelfs een vooraanstaande plaats in. Onder andere vanwege het rigide vasthouden aan achterhaalde theorieën stel ik me ook de vraag in hoeverre het gerechtvaardigd is om de steinerschoolbeweging een sekte te noemen. In het boek zijn ook een aantal voor boekvorm bewerkte artikels van deze site  opgenomen.

Wat zijn de oorzaken van de problemen waarmee steinerscholen kampen? Om daar een antwoord op te vinden, kan ik me weinig of niet beroepen op autoriteiten binnen de onderwijswereld. De enige die een beetje mijn idee daarover kracht bijzet, is de op deze site al vaak genoemde historicus professor Helmut Zander. Aan de hand van zijn empirisch onderzoek besluit hij dat Rudolf Steiner zich nooit wetenschappelijk met pedagogie of onderwijs heeft beziggehouden. Steiner was geen pedagoog.

Er bestaat trouwens maar één door Steiner geschreven publicatie over opvoeding en dat blijkt niet meer dan een essay te zijn, getiteld ‘Opvoeding in het licht van de antroposofie’. De overige boeken die over onderwijs en opvoeding gaan waar de naam Rudolf Steiner op prijkt, zijn weergaven van lezingen die hij ooit heeft gegeven. Het zwaartepunt van de steinerpedagogie ligt in een aantal voordrachten die zijn gebundeld in drie boeken: Antroposofische menskunde als basis voor de pedagogie; Opvoedkunst-methodisch/didactische aanwijzingen;  Praktijk van het lesgeven – werkbesprekingen met leraren. Alle drie verkrijgbaar bij uitgeverij Vrij Geestesleven.

Uit het voorwoord van ‘Praktijk van het lesgeven’:

‘Voor de opening van de eerste Vrije School, die op 7 september 1919 in Stuttgart plaatsvond, hield Steiner gedurende twee weken een intensieve cursus voor de door hem benoemde leraren. De cursus bestond uit drie onderdelen: het eerste deel van de ochtenden was bestemd voor een serie voordrachten over antroposofische menskunde; in het tweede deel van de ochtenden hield Steiner een reeks voordrachten over methodiek en didactiek van de opvoedkunst; ‘s middags hield hij werkbesprekingen over allerlei praktische pedagogische vragen. Deze werkbesprekingen vormen de inhoud van dit boek. De beide series voordrachten die in de ochtenden plaatsvonden zijn al eerder vertaald, zodat met dit derde boek de hele cursus in vertaling beschikbaar is.’

In het boek kan men lezen dat de eerste werkbespreking plaatsvond op 21 augustus 1919. De stoomcursus van de leraren begon slechts twee weken voor het begin van het schooljaar. Ik nodig onderwijsdeskundigen uit om deze drie boeken te doorvorsen, want men kan er effectief een analyse van het hele steineronderwijs zoals dat vandaag werkt mee maken. Men zal zich dan wel door het antroposofische jargon heen moeten worstelen.

Maar er staan toch wel meer boeken over opvoeding op Steiners naam? Natuurlijk, Steiner gaf op veel plaatsen, in verschillende landen lezingen. Die zijn bijna allemaal gepubliceerd, of de inhoud van die voordrachten nu quasi dezelfde was of niet. Belangrijk is echter dat Steiner zich pas een paar maanden voor het opengaan van de school intensief met onderwijs ging bezighouden en zelfs maar voor het eerst met methodiek en en didactiek  twee weken voor de officiële opening op 7 september. Vreemd voor iemand die men wil laten doorgaan voor pedagoog. Minder vreemd wordt het wanneer je de bio- en bibliografie van Steiner gaat bekijken. Want de man was in de periode voorafgaand aan de opening van de ‘Waldorfschule’ uitermate actief op politiek vlak. Hij schreef in die periode  een boek over sociale driegeleding, een systeem om de maatschappij drastisch te hervormen. In de wetenschap dat enkele maanden later een school met een totaal nieuw concept zou moeten starten, is dat vrij uitzonderlijk. Want het boek gaat niet over hoe het onderwijs zou kunnen worden veranderd, maar wel over hoe de maatschappij zou kunnen veranderen door een hervorming van het politiek bestel. Rudolf Steiner (1919), Die Kernpunkte der sozialen Frage in den Lebensnotwendigkeiten der Gegenwart und Zukunft, Gesamtausgabe Nr. 23, Dornach (Schweiz)

In de maanden voorafgaand aan de oprichting van de eerste steinerschool was het Steiners bedoeling om machthebbers een impuls te geven om een nieuwe sociale orde op te richten. Voorjaar 1919 had Steiner met zijn ideeën over een volledige staatshervorming overal bot gevangen. Zelfs de arbeiders van zijn vriend, de industrieel en tevens antroposoof Emil Molt, die een vurig bepleiter was van de sociale driegeleding en met Steiner campagne voerde, waren niet warm te krijgen voor de ideeën van Steiner. Enkele maanden na het te­loorgaan van Der Kommende Tag, het tijdschrift van de ondertussen stil geworden sociale driegeleders, richtte Molt samen met Steiner voor de fabriekskinderen een school op. Al snel werden ook de kinderen van antroposofen toegelaten. Het lijkt er sterk op dat Steiner en Molt, toen ze de driegeleding zelfs niet aan de eigen achterban verkocht kregen, hun idee via het onderwijs aan de man wilden brengen. Daar zijn bij Steiner ook wel enige indicaties voor te vinden.

Het kan immers niet de bedoeling zijn om binnen het bestaande systeem scholen op te rich­ten, waarin men surrogaatonderricht verstrekt in de zin dat men pretendeert gewoon de door mij gegeven cursus te volgen. Het komt er daarentegen op aan, op dit domein van het geestesleven het beginsel van de vrijheid te huldigen. Dan zet men met zo’n school een stapje richting driegeleding. Maak de mensen niet wijs dat men braafjes binnen de be­staande verhoudingen Waldorfscholen kan oprichten. Maak daarentegen bekend dat in de school in Stuttgart vrij geestesleven voorhanden is. Want daar is geen programma of geen leerplan van kracht; daar heeft men te doen met leraren die handelen niet vanuit hun offici­ële, maar vanuit hun reële bekwaamheden’ – Rudolf Steiner, GA 338, p.126

En op de Duitse wikipedia staat bij sociale driegeleding (ik vertaal het hier vrij):

Na de eerste wereldoorlog probeerde hij (Steiner) onder andere met de ondernemer Emil Molt (Waldorf Astoria Sigarettenfabriek) enkele jaren lang in het kader van de Bond voor Sociale Driegeleding medestanders te vinden om dit idee in Duitsland te verwerkelijken, concreet vooral in Württemberg. De stichting van de eerste waldorfschool was een gevolg van deze pogingen (vrij geestesleven)

Bron: wikipedia

Het heeft er alle schijn van dat de eerste steinerschool geen weldoordachte pedagogische constructie , maar wel een uit niet verwerkelijkte op staatshervorming gerichte ideeën geboren kind was, dat dienst kon doen om de sociale drie­geleding ingang te laten vinden.

Is het dan vreemd dat ouders die hun kinderen van de steinerschool halen zich afvragen hoe het kan dat net daar waar men zo hard roept dat het kind centraal staat, voortdurend kinderen uit de boot vallen? Men heeft het er blijkbaar moeilijk om tegemoet te komen aan kinderen die vragen hebben waarvan de antwoorden met zich meebrengen dat de antroposofische principes even overboord moeten worden gegooid. Of zoals de  door antroposofische leerkrachten (bijna) heilig verklaarde Rudolf Steiner zei:

Het komt er slechts op aan, dat we er ons niet toe laten bewegen op een of andere manier compromissen te sluiten. Naar buiten mag men verzoenend zijn, maar innerlijk wanneer het om een principiële zaak gaat, komt het erop aan dat men vasthoudt aan het eigen standpunt. Als wij zelf maar niets loslaten van de voor ons noodzakelijke opvatting dat iedere bijval die wij van een of andere pedagogische kant ontmoeten over wat wij in de Waldorfschule doen, ons eerder treurig dan vrolijk zou moeten stemmen.

Rudolf Steiner GA 300

Ik meen in dit citaat een in de steinerschool aanwezige mentaliteit te bespeuren. Dit wantrouwen, want dat is het per slot van rekening,  heeft zijn wortels in de eerste steinerschool. Het antwoord aan ouders van kinderen die uit de boot zijn gevallen, is volgens mij even eenvoudig als triest: de eerste steinerschool was voor de pragmaticus Steiner meer een middel om de sociale driegeleding te verwerkelijken, waardoor ook de antroposofische wereldbeschouwing die eraan ten grondslag ligt ingang tot het maatschappelijk leven zou kunnen vinden.  Het uitdragen van de ideeën primeerde op de kinderen. Hoe herkenbaar is dit vandaag?

Ramon DJV

PRINTVRIENDELIJKE VERSIE

Het Kalmthoutse Rinkrank noemt zichzelf een school vol beeld en klank. De voorbije twee jaar moest de school wel een toontje lager zingen, want ze kent een grote leerlingenuitstroom: een  70-tal  leerlingen zou de school al verlaten hebben. Dat komt ongeveer neer op een derde van het totale leerlingenbestand. In mijn bericht van 9 juli 2008, Wordt men krank in Rinkrank?,  liet ik al verstaan dat er iets niet pluis was in die school.

…Zonder afbreuk te willen doen aan de mensen die er elke dag staan om die school vorm geven, lijkt het erop dat Rinkrank aan het verglijden is van een onafhankelijke school die op een sterke visie is gebouwd, naar een project dat zich profileert met een ‘visie’ die gebaseerd is op door steinerscholen uitentreuren herhaalde clichés. Of hoe het gevaar bestaat dat een bezield project geleidelijk aan kan worden uitgehold tot lege vorm. Het heet nu zelfs zo dat het initiatief Rinkrank is ontstaan uit steinerpedagogie…

Dat was vorig jaar. Nu blijkt deze uitholling, gezien het aantal vertrekkende leerlingen, te worden bevestigd. Tijd dus om het meest recente inspectieverslag door te nemen.  De belangrijkste passages uit het verslag, vooral beoordelingen en conclusies, worden hieronder weergegeven.

Schooldoorlichtingsverslag Rinkrank: juni 2007

De school werd in 1997 opgericht als een methodeschool, gebaseerd op de Steinerpedagogiek. De stichter van de school was tegelijkertijd ook directeur en pedagogisch begeleider. Nadat hij zijn taak als directeur neerlegde, bleef hij nog wel lid van het schoolbestuur en pedagogisch begeleider van de school. Ook deze opdrachten oefent hij momenteel niet meer uit. Uit de gesprekken blijkt dat dit een gevolg kan zijn van het feit dat hij zich niet kan verzoenen met de huidige gang van zaken in de school en actuele beleidsstandpunten. De school heeft, nadat de stichter-directeur zijn ambt neerlegde, op korte tijd verschillende directeurs gekend. Aanvankelijk werkten de nieuwe directeurs onder de voortdurende pedagogische leiding van de stichter. Sinds kort nemen twee collega’s de directiefunctie waar in een duobaan. De school bestempelt zichzelf niet expliciet als een Steinerschool, maar vertoont in de dagelijkse werking wel een groot aantal kenmerken hiervan. Ze noemt zichzelf een cultuurgerichte school geïnspireerd door de Steinerpedagogiek.

Basisvorming als samenhangend geheel realiseren

Het pedagogische project van de school kenmerkt zich door een aantal zeer specifieke schooleigen accenten en is geïnspireerd op het Steinerleerplan. De leerkrachten geven in de gesprekken echter aan dat ze nooit de totaliteit van het Steinerleerplan zullen, kunnen of willen nastreven.

Beoordeling

De decretaal vastgelegde ontwikkelingsdoelen en eindtermen en het leerplan zijn bij het team te weinig bekend. Ze vormen niet de uitgangspunten waarop de school zich baseert om de leer- en vormingsinhouden te bepalen. Hierdoor realiseert de school in onvoldoende mate een basisvorming en kan ze niet aantonen dat de minimumdoelen door zoveel mogelijk leerlingen worden bereikt. De organisatie en de structuur van de school versterken de mogelijkheid tot een continu opgebouwd onderwijs en een horizontale samenhang. Grote delen van het aanbod zijn nauwelijks op de leefwereld van de kinderen afgestemd en daardoor weinig werkelijkheidsgericht. De school streeft weinig intentioneel productieve leersstrategieën na.

Brede ontwikkeling realiseren

Beoordeling
De school streeft nadrukkelijk een harmonische ontwikkeling van de kinderen na. Ze hecht een zeer grote waarde aan een stimulerend pedagogisch klimaat en toont dat in de praktijk.

Zorgbreedte realiseren

Beoordeling
Het ontbreekt de school aan een richtinggevende visie op haar zorgbeleid. De wijze waarop de leerkrachten met de zorgopdracht omgaan, is sterk individueel verschillend en intuïtief. Dit resulteert in een weinig doordachte en systematische aanpak van specifieke noden van de kinderen en een zorgbrede werking.

Beschikken over een gezamenlijke doelgerichtheid

Beoordeling
De schoolwerking is gebaseerd op een duidelijke visie en een welomschreven pedagogisch project. Deze worden door alle teamleden eensgezind en nadrukkelijk ondersteund. De school heeft een kenmerkend profiel, is in de omgeving als een alternatief onderwijsconcept gekend. Ze positioneert zichzelf sinds kort als methodeschool in de eigen omgeving.

Beschikken over een intern leiderschap om een eigen beleid te voeren

Beoordeling
Vanuit de traditie draagt de directie het interne leiderschap van de school. Ondersteunde netwerken zijn hierdoor geen verworvenheid in de school. Vanuit een blijkbaar doctrinair richtinggevend leiderschap evolueert het team mondjesmaat en onder de nieuwe directie naar een besef dat het team mee het schoolbeleid kan aansturen. De huidige directie bewaakt de koers van de school en geeft richting aan het werk maar beseft dat er nog een hele weg is af te leggen en dat de school zich op een scharniermoment bevindt.

De school beschikt over een voldoende sterk intern leiderschap.

Beschikken over het vermogen tot communicatie en overleg

Beoordeling
De school beschikt in ruime mate over het vermogen tot interne en externe communicatie en overleg en besteedt hieraan veel aandacht.

Beschikken over ruimte voor professionele ontwikkeling

Beoordeling

Omdat de school zich halsstarrig inkapselde in haar eigen project zijn een groot aantal ontwikkelingen in het onderwijs aan de school voorbijgegaan. Tot nu toe bestond nascholing en vorming bijna uitsluitend uit de inbreng van de stichter en pedagogisch leider van de school. Hierdoor bestond de professionele ontwikkeling van de teamleden in hoofdzaak op het zich confirmeren met de rigide richtlijnen en werkwijzen. Sinds kort krijgt het team kansen om de blik te verruimen.

Synthesebeeld

De school kende in zijn bestaan een gestage groei. Na de 53 kinderen uit de beginjaren telt de school op dit ogenblik meer dan 180 kinderen in de kleuter- en lagere afdeling. De kleuterafdeling bestaat uit een onthaalklas voor de jongste kleuters en leeftijdsgemengde groepen. Het specifieke pedagogische project van basisschool RinkRank voorziet combinatieklassen in de lagere afdeling met twee cycli. Een onderbouw van eerste tot derde, en een bovenbouw van vierde tot zesde leerjaar. Hierdoor bestaat een klas uit drie leerjaren die elk geleid worden door een titularis die zijn klasgroep gedurende drie jaar volgt. Het gebouw is zo ingedeeld dat deze organisatievorm ook praktisch haalbaar is.

Nadat de stichter, bezieler en pedagogisch leider als directeur van de school met pensioen ging, volgden op zeer korte tijd drie directies elkaar op. Sinds kort wordt de school geleid door twee directeurs in een duobaan. De herschikking van klasgroepen in de gebouwen leidde tot het doorbreken van het principe van de combinatieklassen. Om allerlei redenen, maar vooral door het verlaten van de driejarige combinatieklassen kon de bezieler, stichter en pedagogische leider van de school zich blijkbaar niet meer met de werking verzoenen. Hij nam ontslag in het schoolbestuur en is niet langer de pedagogische begeleider van de school. Een uitgebreide polemiek hieromtrent is ter inzage op het internet. De zeer sterk sturende leiding viel hierdoor weg. Een groot aantal leerkrachten is opgelucht en voelt een zekere druk wegvallen. Dit brengt een meer gedeelde en eigen verantwoordelijkheid mee en het team is vastbesloten om het schoolontwikkelingsproces als een gezamenlijke opdracht op te nemen. Een groot aantal teamleden ontdekt dat er, in tegenstelling met het verleden, nu op een constructieve wijze dingen in vraag kunnen gesteld worden.
Tegelijkertijd is het de vaste overtuiging van het team om de eigenheid van het pedagogische project RinkRank onverkort te bewaken en te bewaren. De meeste collega’s betreuren echter de ernstige interne spanningen in het leerkrachtenteam die dit schoolontwikkelingsproces dreigen te bemoeilijken.

Conclusies

Voor het onderwijskundig en schoolorganisatorisch functioneren moeten de volgende tekorten worden weggewerkt:

1. De school streeft in onvoldoende mate de decretale ontwikkelingsdoelen na en realiseert in onvoldoende mate de eindtermen.
2. De zorgbrede opdracht is onvoldoende systematisch en geïntegreerd in de schoolwerking.

Voor het risicobeheersingsbeleid moeten volgende tekorten worden weggewerkt:

1. De school beschikt niet over een recent brandpreventieverslag.
2. Het keuringsverslag van de elektrische installatie vermeldt inbreuken.

Voor de naleving van de andere wettelijke bepalingen moeten de volgende tekorten worden weggewerkt:

1. De school realiseert in onvoldoende mate een goedgekeurd leerplan (Decreet Basisonderwijs 25/02/1997, Art. 45. § 1, § 2).

Advies

In uitvoering van het Decreet van 17 juli 1991, inzonderheid het artikel 5, alsmede in uitvoering van het Besluit van 2 februari 1999, artikel 10, wordt een gunstig advies voor de schooljaren 2006-2007, 2007-2008,
2008-2009 en 2009-2010 uitgebracht voor verdere erkenning en subsidiëring.

Vanaf 1 september 2010 moet de school kunnen aantonen dat de tekorten, die in de conclusies worden vermeld, zijn weggewerkt. Het verslag van deze controle maakt integraal deel uit van dit schooldoorlichtingsverslag.

Volledige doorlichtingsverslag

De Nederlandse steinerschool Tilliander (Tilburg) is vorige maand door onderwijsinspectie van de lijst van zeer zwakke scholen gehaald. Met de persbelangstelling rond Tilliander was zo’n beetje de toon gezet om steinerschoolonderwijs in Nederland tegen het (media)licht te houden. Twee jaar geleden kwam de school heel negatief in het nieuws. Toen bleek bijvoorbeeld dat in één klas wel 18 kinderen als dyslectisch stonden geboekstaafd. Na expertise bleek echter dat de kinderen niet dyslectisch waren, maar heel slecht onderwijs hadden ‘genoten’.  In de krant legden enkele moeders uit wat  hun kinderen was overkomen.

…In 2004 begonnen ze zich zorgen te maken, vertelt de ene moeder. Haar zoontje werd onhandelbaar. Huilen bij de minste aanleiding. Hij was boos, voortdurend boos. Hij zat in groep vijf. Het zoontje van de andere moeder kreeg eczeem in zijn gezicht en een stijve nek. Zijn moeder vond hem bang. “Faalangstig. Hij zat ook in groep 5. „Hij zei vaak, bij de eenvoudigste dingen, ‘ik snap het niet’, ‘ik weet het niet’.” Vergelijkbare problemen speelden met twee andere kinderen van de moeders, die zaten in groep 7.

De school zei dat de kinderen prima op niveau waren. Maar toen bleek dat ook andere kinderen klachten hadden. De schoolleiding zei dat 18 van de dertig kinderen in groep 5 dyslectisch waren. Maar de moeders geloofden dat niet.

Uiteindelijk lieten ze de kinderen testen en kwam het bij een externe remedial teacher aan het licht: er was niets mis met ze, ze hadden alleen amper iets geleerd. Ze waren in de war door de vreemde lesmethoden op school. De kinderen uit groep 5 konden nauwelijks spellen en lezen. De meest eenvoudige opdrachten stelden hen voor de grootste problemen. De kinderen uit groep 7 konden geen breuken maken. Van het kofschip hadden ze nooit gehoord. “Eigenlijk was mijn kind uit groep 7 een halve analfabeet”, zegt de ene moeder. “Ik was jaren voor de gek gehouden”, zegt de ander. “We waren geschokt. Dat dit kon in Nederland.”…

Onder druk van onderwijsinspectie moest de school een aantal maatregelen treffen om de kwaliteit van haar onderwijs te verbeteren. Nu is de school geremedieerd en voldoet ze aan de normen van onderwijsinspectie . Ze heeft dus de juiste maatregelen genomen om haar onderwijs te verbeteren.

…Ladja Jiran, een van de schoolleiders van Vrije School Tiliander in Tilburg, is verheugd over het positieve oordeel van de inspectie. “We hebben er met zijn allen hard aan gewerkt. We hebben nu op alle punten die als zwak werden beoordeeld, een voldoende.” Jiran is blij dat een moeilijke periode nu kan worden afgesloten. De negatieve beoordeling veroorzaakte veel onrust op de school, en sommige ouders besloten hun kind van school te halen. Het enige punt waar Tiliander nog aan moet voldoen is het gebruik van een en dezelfde genormeerde toets binnen de school. “Dat gaat gebeuren. We zijn nu inspectieproof en dat zullen we ook zo houden.”…

De school bewijst hiermee dat met een beetje goede wil steinerschoolonderwijs dat eerder als zwak of zeer zwak werd beoordeeld op korte tijd de omslag kan maken naar kwalitatief goed onderwijs. Sinds het verschijnen van het bericht dat een op drie  van de Nederlandse scholen die zeer zwak onderwijs afleveren een steinerschool bleek te zijn, heeft de Vereniging van Vrijescholen drastische maatregelen genomen. En met succes. In die mate zelfs dat al 11 van de 14 steinerscholen die twee jaar geleden nog onder geïntensiveerd toezicht van onderwijsinspectie stonden vandaag niet meer op de lijst van zeer zwakke scholen voorkomen.

Ramon DJV