Geweld (1)

Naar aanleiding van geweldpleging in een steinerschool werd mij gevraagd om voor  instanties die zich om jongeren bekommeren een rapport op te stellen waarin het geweld dat had plaatsgevonden in de context van de steiner- pedagogie wordt geplaatst.

De volgende teksten zijn licht aangepaste uittreksels uit dat rapport. (De links zijn alleen op deze website toegevoegd).

‘Onder geweld verstaan we elke macht die de integriteit en de humane ontplooiing van de mens aantast, vermindert of verstoort. Zijn netwerk van goede, humane relaties – met zichzelf zijn vrienden, collega’s, de natuur, het totale bestaan… – wordt beschadigd of zelfs vernietigd.’ 1

Het zal misschien vreemd lijken te stellen dat geweld in de steinerschool vaker voorkomt dan algemeen aangenomen. Dit heeft te maken met het feit dat de steinerschool zich profileert als ‘zacht’ onderwijs  dat het kind op eigen ritme helpt ontwikkelen, zodat het kind vervolgens, wanneer het moment daar is en het sterk genoeg is, de stap in de ‘harde’ wereld kan zetten. Dit is echter een ideaal. De praktijk in de steinerschool wijst in een andere richting. Geweld is er wel degelijk stringent aanwezig. Het is er alleen minder goed zichtbaar dan in een gewone school, omdat geweld in de steinerschool zelden bespreekbaar is; het zal zelden aan de oppervlakte komen. Komt daar nog bij dat geweld – zowel fysiek, als verbaal en psychisch geweld – uitermate sociologisch bepaald zijn en bijgevolg door veel kinderen die eraan blootstaan als normbepalend gelden.

In de manier waarop zich door de steinerschool ‘gelegimiteerd’ geweld systematisch manifesteert, zijn drie gebieden te onderscheiden: ideologisch geweld, pedagogisch-didactisch geweld en ad hoc geweld. Hierbij dient de kanttekening te worden gemaakt dat vanzelfsprekend niet iedere steinerschoolleraar zich op elk van de drie gebieden begeeft, maar daartoe wel de ruimte heeft doordat hij per definitie (volgens de uitgangspunten van het antroposofisch onderwijs) kan genieten van vrijheid van onderwijs.De steinerschool werpt vaak op dat deze vrijheid uitsluitend betrekking heeft op het bestuurlijk-organisatorische, maar in werkelijkheid belangt deze vrijheid vooral de leraar aan.

In de volgende berichten zal aandacht worden besteed aan de drie bovengenoemde vormen van geweld.

Noten

1 R. Boonen, De Geweldige school en maatschappij, Garant 2009, p.163
2 Cf. Rudolf Steiner, de grondlegger van het antroposofisch onderwijs, die stelde ‘dat de leraar heer en meester moet zijn’. R. Steiner en M . Boeke, Vrijheid van onderwijs en sociale driegeleding, Nearchus 1990

Gerelateerde artikels

StraffenStrafbaarTe bont, Ook misbruik in steinerscholen

Advertenties

Over Ramon De Jonghe
Vader van vier kinderen waarvan er drie naar de steinerschool gingen. Studeerde aan een antroposofische hogeschool, was opvoeder en bestuurslid in een steinerschool, medewerker in een bibliotheek van de Rudolf Steiner Academie. Voor de Antroposofische Vereniging trad hij op als info-verstrekker aangaande antroposofie en haar werkgebieden. Auteur van o.a. het schotschrift ‘Focus op de steinerschool - Onderwijs op maat van wie?’

43 Responses to Geweld (1)

  1. n says:

    We hebben geen geweld van leerkrachten ervaren (wel over gehoord).

    Mijn ervaring is dat het bij de kinderen survival of the fittest is: er werd ons gezegd dat sommige kinderen nou eenmaal leiderskwaliteiten hebben en het recht hebben zich te ontplooiien. Dat ze hiervoor andere kinderen pijn doen (en bijgevolg in hun ontwikkeling als individu hinderen) is naar het schijnt onschuldig…

  2. Erika says:

    “Andere kinderen pijn doen is naar het schijnt onschuldig” Met andere woorden, pesten kan, mag, en moet zelfs.

    Wij hebben wel geweld van “leerkrachten” ervaren.

    – Als ex-steinerschoolkinderen hun ex-steinerschoolmeester en meesteressen twee jaar later tegenkomen gaan nog steeds hun haren recht op hun armen staan van schrik. Ze worden bleek en voelen zich ziek. Kijken voortdurend om en willen vlug naar huis omdat ze die persoon zeker geen tweede keer willen tegenkomen.
    – En dat hun hik op het moment dat ze een individu van de steinerschool tegenkomen opeens over is, eveneens van de grote schrik.
    – En als die kinderen nu in hun reguliere school een standje krijgen, hebben ze het niet echt door omdat de leerkracht beleefd en vriendelijk gebleven is, dat hij hun niet toegeschreeuwd heeft dat ze dom zijn. Wat hun vorige “heer en meester zijnde” hun vaak onder de neus wreef.

    Het is jammer dat ik dit allemaal pas achteraf ontdek.

  3. Ramon DJV says:

    ‘Survival of the fittest’

    In mijn boek heb ik dat beschreven aan de hand van het voorbeeld van twee kleuters die met bakstenen naar mekaar aan het gooien zijn en de leraar van mening was dat ingrijpen niet nodig was, omdat ze dan niet leren zelf hun conflicten op te lossen.

    ‘Leiderskwaliteiten’

    Een veel gehoord argument is dat er altijd leiders en volgers zullen zijn. Een andere ouder verwoordde het op deze site zo:

    (…) 1 van de juffen heeft dit koudweg over me heen gegoten : steiner maakt echte vechters en daarvoor heb je slachtoffers nodig. In de maatschappij zijn er winnaars en verliezers. Om een winnaar te worden heb je verliezers nodig.(…) http://weblog.steinerscholen.com/2010/07/24/opsluiten-van-kinderen/

    Steinerscholen beweren bij hoog en laag dat ze geen verticale, maar een horizontale schoolorganisatie nastreven. Uit de voorbeelden blijkt maar weer eens dat er een grote discrepantie is tussen wat de steinerschool naar buiten brengt en hoe er gehandeld wordt. Want een systeem met leiders en volgelingen is wel degelijk een verticale organisatie (waarin degenen die bovenaan zitten, de leiders, het voor het zeggen hebben).

    Klaus Prange, professor onderwijspedagogiek, stelt vast:

    (…) De antroposofische pedagogiek is een bedrieglijke verpakking voor heerschappij. Ze buit de veelvoorkomende begeleidingsbehoefte uit om de heerschappij van een zelfgekozen elite te rechtvaardigen. (…) http://weblog.steinerscholen.com/2010/03/07/indoctrinatie/

    Dat die heerschappij slachtoffers maakt (de verliezers) kan niet worden gerechtvaardigd door te stellen dat een aantal leerlingen het er toch goed heeft afgebracht. In een systeem met leiders en volgers zullen er altijd onderdrukten zijn. Het is dan ook niet zo gek dat na onderzoek kan worden geconcludeerd dat steinerschoolleerlingen gemakkelijker dan leerlingen van andere scholen minderwaardigheidsgevoelens aankweken.

    (…) Zo kunnen we, in concreto, zien dat de Steinerleerlingen over het algemeen niet zo positief staan tegenover de school die ze bezoeken, in sterke mate vervreemd zijn van hun studiewerk, minder blijk geven van een gevoel van competentie en zich bovendien meer geïsoleerd voelen op school dan de leerlingen die ‘normaal’ onderwijs volgen. Specifiek voor jongens komt daar nog bij dat zij die een Steinerschool bezoeken gemakkelijker minderwaardigheidsgevoelens ontwikkelen.(…) H.Brutsaert – School, gezin en welbevinden – Garant 1993

    ‘Pesten kan, mag, en moet zelfs’

    Dit heeft veel te maken met Steiners reïncarnatie- en karmaleer. Leerlingen zouden mekaar kennen vanuit een vorig leven en een rekening met mekaar hebben te vereffenen. Het wordt als ongepast gezien om in te grijpen, omdat het karma de kans moet krijgen om te worden uitgewerkt. Het is het principe van ‘eigen schuld, dikke bult’ of ‘je hebt er zelf om gevraagd’.

    In het rapport waaruit ik bovenstaand fragment heb gepubliceerd komt het onderwerp pesten ook aan bod. Maar dat is slechts een klein stuk van het hele verhaal. Het gaat niet alleen over pesten en geweld tussen kinderen onderling of leraren die kinderen slaan, maar ook hoe daarmee wordt omgegaan. En dan vooral welke behandeling ouders die voor hun kinderen opkomen krijgen. Dan heb ik het concreet over intimidatie, provocatie, verhinderen van omgang tussen vader en kind, informatie achterhouden, …

  4. anoniem says:

    Het geschreven rapport gaat over geweld en intimidatie binnen de vrije school van Driebergen.

    Ruimer bekeken gaat het om een aantal families met daarin een aantal personen die decenia lang een zwaar negatief stempel weten drukken op de vrijeschoolbeweging, de antroposofische zorginstellingen en daar buiten.

    De gevolgen van het geweld, de intimidatie en diverse delicten gerelateerd aan misbruik beginnen zowel binnen de provicie en de gemeenten sterk zichtbaar te worden. De berichtgeving door de verschillende media en het feitelijke onderzoek door de diverse overheidsinstaties hebben inzichtelijk gemaakt dat we de antroposofie en haar werkgebieden tot een bewezen macabere en gevaarlijke plaats voor kinderen kunnen aanmerken.

    In afwachting van het oplossen van de problemen kan ik nog niet alle informatie prijsgeven. Voorlopig zal men het met de vrijgegeven informatie op deze website moeten doen.

  5. Pingback: Ideologisch geweld (2) « Steinerscholen.com

  6. n says:

    ik vraag me af wat niet ingrijpen doet met je karma…

  7. Ramon DJV says:

    Ondertussen komt de zaak die de aanleiding was om het rapport te schrijven (waaruit bovenstaand fragment) in een stroomversnelling terecht. Er is o.a. sprake van het niet naleven van rechterlijke uitspraken.

    Een aantal antroposofisch artsen hebben één van de in het rapport genoemde kinderen onder behandeling en getroosten zich op zijn zachtst gezegd heel weinig moeite om de vader van het kind van informatie te voorzien. De vader maakt zich dan ook ernstige zorgen over wat met zijn kind aan het gebeuren is. Hij vreest ervoor dat zijn kind achter ‘de muur’ van de antroposofische gezondheidszorg gaat verdwijnen. De actualiteit rond Zonnehuizen maakt de vader er niet geruster op. http://weblog.steinerscholen.com/2011/06/18/zonnehuizen/

    Het bijzondere is dat een aantal van de betrokkenen in het verleden ook al betrokken waren bij gelijkaardige voorvallen. Bijvoorbeeld bij de wantoestanden rond het door de overheid gesloten antroposofisch burnoutcentrum Daidalos.

    (…) Wat bleek: er werden patiënten misbruikt, gemanipuleerd en financieel uitgekleed. (…) Op het moment dat twee slachtoffers in het televisieprogramma Twee Vandaag hun verhaal naar buiten brachten, kwam er schot in de zaak. Meerdere slachtoffers gingen zich na de televisie-uitzending melden bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Voor veel slachtoffers werd dit het begin van een langdurige, niet ongevaarlijke strijd, waarin de verantwoordelijken van Daidalos stellig alle bezwarende feiten bleven ontkennen. Tevens werden de al beschadigde slachtoffers flink dwars gezeten door deze lieden, die er alles voor over hadden niet door de mand te vallen.
    De verschillende inspecties en rechtbanken hebben ondanks de geslotenheid en de afdekcultuur binnen de antroposofische beweging veel van de feiten boven tafel gekregen. De rechtbank sprak strenge veroordelingen uit, gevolgd door zware straffen en de instelling werd gesloten…’ (…) R. De Jonghe, Focus op de steinerschool, Unibook 2009

    TV-uitzending Daidalos: http://www.eenvandaag.nl/gezondheid/29959/inspectie_onderzoekt_daidalos_kliniek

    Dat de betrokkenen zich weinig aantrekken van rechterlijke uitspraken, kwam op deze site ook al een keer aan bod.

    (…) Persbericht MdH, 26 december 2007
    Antroposofische beroepsverenigingen en voormalig arts strafbaar?
    AMSTELVEEN – Het is goed mis binnen de antroposofische hulpverlening in Nederland.
    Antroposofische beroepsverenigingen menen boven de wet te staan en trekken zich van de inhoud van de wet en rechterlijke uitspraken niets aan. Dit moet geconcludeerd worden wanneer men diverse vermeldingen op websites van antroposofische beroepsverenigingen raadpleegt en tot de ontdekking komt dat een arts én psychotherapeut die al een maand geleden door een zestal uitspraken op een enkele dag door het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg (CTG) in het BIG-register werd doorgehaald[1] [2], alsnog als arts én psychotherapeut wordt aangeprezen. Om de beide genoemde titels te mogen voeren, moet een hulpverlener in het register staan vermeld.(…) http://weblog.steinerscholen.com/2007/12/31/misbruik-wettelijk-beschermde-medische-titels-door-antroposofen/

    Dat deze vader geen alleenstaand geval is, blijkt niet alleen uit getuigenissen op deze site. Dr. Peter Tromp, expert van het Vaderkenniscentrum kwam op 22 september 2009 op deze site terecht met volgende vraag:

    (…) Bedankt voor je bericht over het verschijnen van je boek over de Waldorfscholen op de site van het Vaderkenniscentrum Ramon,
    Een vraag:
    Weet jij misschien ook iets van de cultuur op de Nederlandse en Duitse Waldorfscholen t.a.v. gescheiden ouders met omgang of co-ouderschap? Ik krijg nl. zeer zorgelijke signalen over de behandeling en benadering van gescheiden ouders door deze scholen.
    Groet,
    Peter Tromp
    Vaderkenniscentrum
    vaderkenniscentrum{at}gmail{dot}com
    http://jurlex-ouderschap-nl.blogspot.com/2008/11/212.html (…)

    http://weblog.steinerscholen.com/2009/07/17/schotschrift/#comment-2561

    Zeer zorgelijke signalen. Dat is het minste dat je kan zeggen.

  8. anoniem says:

    Bedankt voor de verduidelijking in jouw reactie, Ramon.

    De kinderen hebben het zwaar te verduren gehad op de vrije school. Maar zeker ook in de antroposofische instelling in Driebergen, waar de kinderen tussen patiënten moesten leven met zware problematiek. Het mag best geweten zijn waar de kinderen onder te lijden hebben binnen de antroposofische gemeenschap.

  9. Ramon DJV says:

    ‘Bedankt voor de verduidelijking in jouw reactie, Ramon.’

    Graag gedaan. Daarvoor ben ik er.

    Ik heb in het rapport vooral de aandacht gericht op enkele gevolgen van de antroposofische pedagogie voor de kinderen, maar dat neemt niet weg dat ik ook wat verder ben gaan kijken. Per slot van rekening zitten de kinderen grotendeels in een antroposofische setting en krijgen ze daardoor buiten de schooluren ook nog hun deel van de antroposofische levensstijl.

    Een van de slachtoffers van de antroposofische zorginstelling (Daidalos) getuigt dat de kinderen bijna dagelijks aanwezig waren in het burnoutcentrum. Dit bevestigt de verklaringen van andere getuigen en/of slachtoffers. Het oudste kind, toen nog een kleuter, werd vaak geconfronteerd met de problematiek van de patiënten. ‘Therapeuten’ (het was niet duidelijk wat het begrip ‘therapeut’ inhield, want soms werden patiënten voor het therapeutisch werk ingeschakeld) voerden gesprekken met patiënten waar het kind bij was. Het is precies dit kind dat nu zelf naar een ‘therapeut’ met allerlei onduidelijke kwalificaties wordt doorverwezen.

    Verder werden de kinderen veelvuldig en heel direct geconfronteerd met de wantoestanden binnen de instelling: leidinggevenden met zowel psychische als alcoholproblemen, ruzies, vechtpartijen, …

    De kinderen, ze zijn nog geen tien jaar oud, zouden nu weer regelmatig worden betrokken bij hulpverlening in een gesloten asielcentrum. Lijkt me toch ook geen plaats om met je kinderen rond te hangen? Of ben ik overbezorgd?

    Ondertussen heb ik navraag gedaan naar de ‘therapeut’ waarnaar het oudste kind is doorverwezen. Het bijzondere is dat deze ‘therapeut’ niet voorkomt in het BIG-register.

    (…) Het BIG-register is een taak die voortkomt uit de Wet-BIG (Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg). Het BIG-register verleent duidelijkheid over de bevoegdheid van een zorgverlener. Er staan meer dan 400.000 zorgverleners geregistreerd in het BIG-register. Iedereen kan het register raadplegen.(…)

    Ondanks dat op internet naar deze ‘therapeut’ wordt verwezen als zijnde arts en psycholoog komt ze dus niet voor in het BIG-register. Wel staat ze geregistreerd bij het Nederlands Mediation Instituut. Maar waarom een kind dat psychische problemen zou hebben bij een mediator terechtkomt, is mij een raadsel? Een mediator doet dienst als bemiddelaar bij allerlei conflicten. Hier gaat het echter over een kind dat een medisch probleem zou hebben.

  10. Pingback: Pedagogisch-didactisch geweld (3) « Steinerscholen.com

  11. n says:

    Graag wil ik reageren op deel 3, meer bepaald op de temperamentenleer. Deze leer is losjes gebaseerd op Ayurveda en andere leren. Ergens zit er een kern in, maar waar bij de andere leren ook mengtypes mogelijk zijn, ben ik dat nog niet tegengekomen bij de temperamentenleer (een mens is immers niet makkelijk in één vakje te stoppen).

    Mijn ervaring is dat de kinderen op subjectieve basis worden ingedeeld in temperamenten. Zo was mijn zoontje in de kleuterklas volgens de juf flegmatisch. Destijds geloofde ik echt in de temperamentenleer en wat ik ook zei, de juf wou niet geloven dat mijn zoontje cholerisch was. Toen een ander kind later als cholerisch werd bestempeld, begon ik te twijfelen aan de temperamentenleer. Uit observatie viel het me op dat de groep cholerisch voornamelijk uit jongens bestond en uit kinderen van buitenlandse afkomst. De kinderen die flegmatisch waren, waren over het algemeen blond.

    Een aantal jaren later werd mijn zoon als cholerisch bestempeld door een andere juf en mijn andere zoon sanguïnistisch (volgens sommige “vrienden” flegmatisch…). Dan moet je weten dat de jongste van de 2 de ander slaat en duwt en bijgevolg het gedrag van cholerisch vertoont. Dit wordt genegeerd omdat hij uiterlijke kenmerken van sanguïnistisch heeft. Die uitbarstingen worden naar het schijnt uitgelokt door de oudste zijn energie. En dan te weten dat de oudste zelden fysiek geweld gebruikt… Het feit dat hij bij “cholerische” kinderen werd gezet, verklaart natuurlijk waarom hij gepest werd…

  12. Ramon DJV says:

    @ n

    ‘Mijn ervaring is dat de kinderen op subjectieve basis worden ingedeeld in temperamenten.’

    Het is zelfs nog erger: ze worden al op basis van uiterlijk gecatalogeerd. En daar zit hem nu net het gevaar dat er niet meer naar het kind zijn persoonlijkheid wordt gekeken, maar die persoonlijkheid wordt gestuurd naar hoe het volgens ‘het boekje’ staat beschreven.

    Dit komt bijvoorbeeld uit de antroposofische ontwikkelingspsychologie en is bestemd voor intern gebruik.

    Foto’s: Typologie in de antroposofische ontwikkelingspsychologie

  13. n says:

    Dat vind je in veel meer leren terug. Het is gebaseerd op de theorie dat onze ziel (of geest of energie of … hangt af van welke leer) de materie vormgeeft. Ons lichaam wordt dus als het ware gevormd door wie we zijn en bijgevolg zal ons uiterlijk vertellen wie we zijn. Maar vaak is het niet zo eenzijdig en hokjesproppen als ik bij antroposofie heb gezien (bij veel leren zijn er mengtypes en mag je pas mensen leren “lezen” na vele jaren intensieve studie, het is dus niet zo simpel als hoog voorhoofd = intelligent).

    Wat ik vooral amusant vind is dat één leerkracht mijn zoontje als flegmatisch omschrijft en een ander cholerisch. Dat terwijl zijn gedrag hetzelfde is gebleven

  14. Pingback: Ad hoc geweld (4) « Steinerscholen.com

  15. Ramon…

    Nog een losse flodder en dan stop ik er mee. Wil tenslotte niet alles in mijn leventje herkauwen. De jongste van mijn oudere halfbroers en mijn oudste halfzus zijn ook op de Vrije School geweest. Lang voor mijn tijd… Maar mijn moeder moet mogelijk iets van de opvoedmethoden hebben overgenomen. Ze sloeg mij namelijk bont en blauw met de matteklopper om mij vervolgens uren lang in het kolenhok op te sluiten als ik iets geflikt had… Op school heb ik nooit last ondervonden. Men keek wel uit want Romeins gehard kon je van mij een reusachtige dreun terug verwachten. Wel heb ik (onbewust?!) de beschermer gespeeld van de zogenaamd zwakkere kinderen. Liet graag merken dat ik niet met mij liet spotten ondanks mijn uitstraling van mooie jongen. (HAHA) Bijvoorbeeld met sport sloeg ik de softballen kompleet het veld uit. Met kogelstoten in de zandbak op het speelplein mikte ik altijd op de stenen trap die voor iedereen onbereikbaar was. De brokstukken vlogen om je oren en de gaten zitten er nog steeds in. Ook bij een reünie heb ik de meeste leeraren nog eens onbeschaamd diep in de ogen gekeken. Ze wisten zogenaamd niet wie ik was want ik kwam niet voor op de lijst van oudleerlingen. Jaja…

  16. Ramon DJV says:

    Goedemorgen Caesar,

    ‘Maar mijn moeder moet mogelijk iets van de opvoedmethoden hebben overgenomen.’

    Het kan natuurlijk ook zo zijn dat ouders een school zoeken die het beste aansluit bij hun ‘opvoedmethode’. Anderzijds heeft de steinerschool wel de onhebbelijkheid om hun ‘opvoedproject’ door te drukken. Onderwijswetenschappers ( Prange, Hopmann, …) spreken bijvoorbeeld van ‘kinderen als speelveld voor ideologische doelen’. Over opsluiten van kinderen heb ik op deze site al een stuk gepubliceerd.

    (…) Een van de straffen in Lier is de kleuters opsluiten op het toilet bij stout gedrag. Deze manipulerende kinderen slagen erin brave kinderen te laten opsluiten. Waarom doen ze dit? Hierdoor dwingen ze die kinderen tot slaafs gedrag. Jij doet wat ik zeg of je gaat opgesloten worden door de juf.(…)

    http://weblog.steinerscholen.com/2010/07/24/opsluiten-van-kinderen/

    Rudolf Steiner vond dat het onder omstandigheden wel een keer zinvol kon zijn om een beetje te ranselen of te tuchtigen (prügeln). (1) H. Zander, Anthroposophie in Deutschland, Vandenhoek & Ruprecht 2007

    Je was dus een sportieve jongen als ik het goed heb. Weer een minpuntje als steinerschoolleerling 🙂 Want sport is fysiek, hé. en de fysieke wereld was volgens Stener slechts schijn (maya).

    Mocht je nog iets te binnen schieten dat je wil vermelden, ben je uiteraard altijd welkom.

    Wees gegroet!

  17. Pingback: Alea iacta est « Steinerscholen.com

  18. artemis says:

    Zo te zien ,als ik op deze website lees, heeft men hier niets begrepen van het gedachtengoed van R Steiner . its a real shame !!!!
    R Steiner was niet een filosoof. Doch een ziener .Hij zag wat er zou gebeuren als mense deze weg gaan , de weg van de groet misleiding , zoals je op deze website leest !

    De gedachte van een vrij geestesleven sloeg niet alleen in bij Emil Molt , maar evenzeer bij zijn fabrieksarbeiders .
    Uiteindelijk waren het deze mensen die een’ vrije school’ vroegen voor hun kinderen.

    R Steiner heeft er in honderden driegeledingsvoordrachten en toespraken op gehamerd dat onderwijs vrij moet zijn , bevrijd van elke staatsbemoeienis .Waarom ?
    Omdat staatsonderwijs bewust of onbewust zo is ingericht dat de doelstelling ‘de staatburger’ is en niet ‘de zich ontwikkelende mens’ .

    Wanneer het onderwijs werkelijk vrij zou zijn, zouden opvoeders en niet ambtenaren de vorm en inhoud ervan bepalen .
    De verantwordelijke opvoeder zal echter nooit van een abstrakte doelstelling uitgaan , doch van de levende werkelijkheid van het opgroeiende mensenwezen.
    Deze werkelijkheid echter is van geestelijke aard .

    Op een enkel karakteristiek punt wil ik echter nog wijzen.
    In de eerste plaats: het boek is een meditatieboek voor antroposofisch onderlegde leraren ,niet een voor de geinteresseerde leek bestemde inleiding tot de Vrije School pedagogie.Degene die onvoorbereid dit werk ter hand zou nemen, zou grote moeite kunnen krijgen de inhoud te begrijpen ,omdat hem de nodige basisbegrippen ontbreken .
    Men kan deze’ menskunde’ niet als een les of een collegedictaat leren.
    In het hoofd heeft deze inhoud geen enkele werking , hij moet in diepere lagen van de ziel doordringen .
    Ik zei al : het si een meditatieboek .

    (uit antroposofische menskunde, voorwoord van W. Veltman )

  19. Ramon DJV says:

    @artemis

    Als iemand anderen zegt dat ze niets hebben begrepen, wil dat meestal zeggen dat die persoon vindt dat hij het wel begrepen heeft. Ik veronderstel dus dat jij vanuit ervaring met antroposofie en steinerpedagogie spreekt?

    Ondanks dat, het spijt het me, begrijp ik weinig tot niets van wat jij zegt.

    Wat is er bv. niet begrepen van het gedachtegoed van Steiner?
    Waarom zou onderwijs ingericht zijn met staatsburgers als doelstelling? (ik vermoed dat je bedoelt het vormen van staatsburgers).
    Wat betekent ‘de levende werkelijkheid van het opgroeiende mensenwezen’?
    Over welk meditatieboek heb je het?

    En ik begrijp al helemaal niet wat je reactie te maken heeft met het stuk waaronder je ze post.

  20. n says:

    @artemis: kom jij even tegen mijn zoontje zeggen dat hij niets begrepen heeft van de slagen van medeleerlingen? Daar gaat het hier om, niet om de leer van de grote Steiner aan wiens leer men niet mag twijfelen. We hebben bewust voor Steiner gekozen omwille van de wervingspraat naar ouders toe. Pas toen mijn zoontje daar op school zat, begon ik me te verdiepen in antroposofie, vooral omdat de praktijk anders was dan hetgeen ze ons hadden verteld. De lezingen van Steiner (in het Duits, geen vertalingen), maakten me misselijk. Die man was wereldvreemd. Hij kon goed praten, dat wel, maar hij kraamde veel onzin uit. Als je je verdiept in zijn persoonlijkheid zie je een gekwetste ziel die zichzelf probeert te genezen, geen grote ziener die de mensheid wilt helpen.

    Hoe verheven zijn de antroposofen als ze kinderen hun conflicten zelf laten uitvechten (ze moeten hun plaats kennen, er zijn nu eenmaal leiders en volgelingen), de deur van het klaslokaal op slot doen zodat de kinderen niet naar buiten lopen (hoor ik nu pas van mijn zoontje!!), kinderen wel straffen terwijl ze tegen ouders zeggen dat ze dat absoluut niet doen, bepaalde kinderen en ouders als minderwaardig beschouwen …? Je zou juist van verheven mensen verwachten dat ze mensen begeleiden naar meer liefde ipv agressie te negeren of aan te moedigen? Het zijn zweverige mensen die geen verantwoordelijkheid durven nemen, net als Steiner. Laat kinderen zichzelf maar opvoeden, zolang wij het niet moeten doen… wij houden ze wel zoet met wat luitmuziek en rare danspasjes en saaie sprookjes als ze te hevig worden (want dat mag niet!).

  21. Erika says:

    Lijfstraffen invoeren in lessen, pesten, leraren die tegen de kinderen roepen, ze slaan, vernederen. Leerlingen die hun eigen zin doen en de leerkracht uitlachen. Dan nog maar te zwijgen over ouders die roddelen met alle gevolgen van dien. Lespaketten die totaal nutteloos zijn. Al het geld dat mensen “vrijwillig” afstaan.

    Ben ik nog iets vergeten?
    Ik zal er maar bijvoegen, enzovoort….

    Steiner of niet, het deugt wereldwijds niet. Wie heeft daar een verklaring voor?

    Mensen moeten de maatschappij begrijpen als ze er iets willen aan veranderen. Dat kan je niet vanuit een cocon. De beste leerschool is de ervaring. Sluit kinderen van de buitenwereld af en ze staan machteloos tegenover die wereld.

    begrijp wat je begrijpen wil !!

    grt Erika

  22. artemis says:

    n & …,

    Gemakkelijk alles op de steinerscholen en op het gedachtegoed van de antroposofie of Steiner te steken ; dacht je dat het in andere of in de staatscholen er beter aan toe gaat ? Ik heb op een staatsschool gezeten en dat alleszins als een ware ‘ hel ervaren en dat is reeds een hele tijd geleden .
    Alleen het ergste komt daar naar buiten .
    Als mensen of leraren hun opdrachten niet nakomen , dan is dat hun eigen schuld en niet die van Steiner noch het antroposofisch gedachtengoed , noch van iets anders .
    R Steiner heeft gewezen op het belang van eerbied en respect van het kind tov de oudere , de leraar ,en dat kennen ze haast bijna nergens meer tegenwoordig ,want leve de vrijheid .En een kleine straf kan nog steeds geen kwaad .
    De pedagogie is iets erg individueel per kind .Of dat gerespecteerd wordt hangt af van de opleiding van de leraren en het morele goed welk zij meedragen van daaruit (de antroposofie) en is helemaal niet de schuld van Steiner zei dit of Steiner zei dat .
    Eigenlijk zouden alle scholen op basis van de antroposofie moeten werken ,dan zou de wereld er pas beter gaan uitzien later en zou er ook een degelijke antroposofische opleiding moeten komen voor de leraren , gesubsidieerd door de staat . En niet uitsluitend prestatiegericht zoals nu met weinig moraal .
    R Steiner zei ergens ” Met name moeten zich , .. als de zaak niet op een wijze manier wordt geleid ,vernietigende krachten mengen in het onderwijsbestel ,vooral in het lager onderwijs .”
    Dat is nu volop aan de gang .. zo vlug mogelijk de spelconsole op en de pc vanaf 3 jaar …

  23. n says:

    Beste Artemis,

    Ik zeg zeker niet dat andere scholen beter zijn. Als dat het geval was, had ik zeker niet voor thuisonderwijs gekozen. De Steinerschool is echter het ergste dat we hebben meegemaakt, de gevolgen ervaren we nog dagelijks.

    over Steineronderwijs: als er een verschil is tussen wat er in die scholen gebeurt en wat Steiner verkondigde, moeten ze misschien de naam veranderen…

    over Steiner: die man is geen heilige, zijn leer is een samenraapsel van diverse andere leren met een snuifje “mystiek”. Zijn zwart/wit denken is m.i. zeer ongezond voor de ontwikkeling van kinderen.

    over de computer als kwade macht: ben geen voorstander van computers in de kleuterklas maar het een kwade macht noemen gaat wel ver! Als het zo’n kwade macht is, waarom gebruik je het dan? En denk je dat Steiner het niet zou gebruiken als hij nu leefde? Hij was een kind van zijn tijd en zou dat nu ook zijn.

    over straffen: ik geloof dat onderwijzen zonder straffen mogelijk is. Op elke school kreeg ik een eerlijk antwoord, bij de Steinerschool vroegen ze mijn visie en zeiden dat dat exact was wat zij deden, dus onderwijzen zonder straffen. Idem over andere afwijkende meningen die ik heb: alles sloot aan bij onze opvoedmethode. Later bleek de praktijk helemaal anders te zijn! Naar het schijnt is alles veroorloofd om de zieltjes die voor Steiner gekozen te hebben binnen te krijgen. Liegen tegen de ouders is dus zeker toegestaan. Die ouders worden netjes buiten de klas gehouden zodat ze de leugens niet ontdekken (en zelfs dan volgen nog leugens).

    en over moraal binnen de antroposofie: welk moraal? Dat sommige kinderen beter zijn dan anderen? Dat is toch ook het gedachtengoed in onze maatschappij? Sorry hoor, maar in de Katholieke school hier op de hoek leren kinderen anderen met meer respect te behandelen. Daar kijkt de juf niet weg als er gepest wordt en vinden de leerkrachten niet dat we onze zoon moeten leren aanvaarden dat hij minder dan bvb zijn broer die graag op andere kinderen klopte of de kinderen die hem regelmatig pootje lapten…

  24. artemis says:

    n,
    “over Steineronderwijs: als er een verschil is tussen wat er in die scholen gebeurt en wat Steiner verkondigde, moeten ze misschien de naam veranderen…
    over Steiner: die man is geen heilige, zijn leer is een samenraapsel van diverse andere leren met een snuifje “mystiek”. Zijn zwart/wit denken is m.i. zeer ongezond voor de ontwikkeling van kinderen.

    beste n,

    Wat doe jij op een steinrschool als je zo negatief erover en over hem denkt , als hierboven ?

    Dat verschil ligt aan de mensen en niet aan hetgene steiner de mens heeft gebracht, dat was een geschenk zoals ze er nimmer meer een krijgt !
    Steiner volgen is inderdaad moeilijk , en goed, eerlijk en rechtvaardig (schoonheid ,waarachtigheid, breoderlijkheid enz ) zijn is idd moeilijk .
    en daarom houden de mensen liever vast aan hun demonen en gaan vaak op een demonische manier met het nobele gedachtegoed van Steiner om .

    De mens ziet maar al te graag zijn demonen en is er er aan gehecht , liet Steiner zich al eens ontvallen .

    Ik zou zeggen , steek het liever niet maar steeds op Steiner als ‘zondebok .
    Zoek het in jezelf !

  25. n says:

    Beste Artemis,

    Ik zoek niets (meer) op een Steinerschool (lees mijn posts nog eens na?).

    Als jij zo’n behoefte hebt aan het verheerlijken van een sterfelijke moet jij misschien even stilstaan bij jezelf en je leven. Ik heb geen behoefte aan idolen en geloof niet in demonen. Het kan me ook niets schelen of Steiner gelijk had of niet. Het gaat hier om het geweld op Steinerscholen. Als ik de waarheid had geweten over die scholen had ik nooit mijn kinderen ingeschreven. Ik vind het niet kunnen dat ze je van alles en nog wat voorliegen opdat je je kind inschrijft en dat ze niet ingrijpen als kinderen agressief reageren op een ander (survival of the fittest). Ik zit hier nu met een kind met enorme faalangst en een kind dat graag op anderen klopt om zijn zin te krijgen. Als ik dan met hen in dialoog ga, hoor ik verhalen over kinderen die anderen uitlachen, pootje lappen, dreigen met fysieke bedreigingen en het ergste van al: leerkrachten die oftewel getuige zijn en niet ingrijpen of leerkrachten die nergens te bekennen zijn op de speelplaats. In welk pedagogisch project past dat? Hoe leer je kinderen waarden op deze manier? En wat doet wegkijken en niet ingrijpen met je karma? Ontwijk je dan niet conflicten en loop je dan niet weg van je eigen innerlijke demonen?

    Sorry hoor, Steiner mag dan een heilige zijn en een groot visionair, maar niets rechtvaardigt dit geweld op scholen en niets is een excuus voor wat ze met mijn kinderen hebben gedaan!

  26. elisabeth mol says:

    Hallo Erika,

    Met interesse lees ik je reacties en ben blij met je nuchtere kijk op deze situatie. Wat een troebele toestand.

    Na al die jaren kom ik tot de conclusie dat de antroposofische beweging een pleisterplaats is voor types die heel erg irritant gedrag vertonen. Narcistische losers die hun heil zoeken bij een zef-benoemde goeroe en vervolgens de omgeving er mee onder zware druk zetten.

    Mijn zoon kreeg ook harde klappen te verduren. Zijn vader greep niet in. Zijn commentaar: “mijn zoon heeft een hele sterke persoonlijkheid en jouw zoon is zwak en dat lokt nou eenmaal agressie uit. Het is in feite de schuld van jouw zoons zwakke karakter dat mijn kind zoveel agressie toont.” Let wel ze waren beiden niet ouder dan zes! Mijn zoon kreeg harde klappen op z’n hoofd met een stuk hard-plastic speelgoed, maar ingrijpen ho maar!
    Deze ego-tripper was leider in een a’sofisch peuterklasje, wat een kwal!

    En zo kan ik er nog wel meer opnoemen,

    Groetjes elisabeth

    nog even opnieuw die vraag aan ArteMIS, wat doe jij dan allemaal om die fantastische leer van Steiner uit te dragen??? Sta jij ook een paar dagen in de week om half zes op om iets nuttigs te doen voor die door jouw zo geprezen Steiner-didactiek???

  27. artemis says:

    @ Mol

    Zo te zien is het jullie allemaal te veel van daar te gaan werken in de steinerschool , niet tevree…?
    Wel , ga elders daar waar ze met brandende bijbels elkaar bekogelen (het religieus onderwijs ) of de staatsscholen waar ze regelmatig met messen en wapendelicten het nieuws halen indien er gewonden zijn (want anders wordt het als doods verzwegen ..), dat zie je ook meer en meer tegenwoordig gebeuren.

    Lang leve de steienrscholen dan maar !!

  28. Erika says:

    Hallo Elisabeth,

    Bedankt, enne… ik wacht ook op een antwoord van ArteMis. Een terechte vraag trouwens.

    Ik ben nogal actief in die steinerschool aanwezig geweest. Ik kwam er dan ook te pas of eerder ongepast binnenlopen.

    Ik heb op een keer mijn zoon samen met anderen een kereltje zien telkens weer vuil zand over hem gooien. Ik ben er uiteraard tussen gekomen, Ik zag een leerkracht vanop afstand toekijken. Ze kwam loeren achter een boom maar mengde zich niet bij het gebeuren.

    Toen mijn dochter zag hoe ze mijn zoon dan weer aan het pesten waren, zei ze het aan de leerkracht. Deze zei haar: “Pesten is een groot woord”. Hij geloofde haar niet. Ik heb mij altijd afgevraagd waarom hij niet gaan kijken is. Al is het maar om te zien wat voor kattekwaad ze uitspoken. Nu is het me wel duidelijk geworden.

    Ik ben er met mijn kinderen drie jaar gebleven. Van antroposofie heb ik geen kaas gegeten. Ik wil me er nog niet te veel in verdiepen. Als volkomen leek vind ik dat ik een nuchtere kijk heb en ben ik minder te beinvloeden. Hoop ik maar…

    groetjes,

    Erika

  29. Erika says:

    Beste ArteMis,

    De klas van mijn dochter, eerste graad, in Belgentaal, 2de middelbaar.

    Op een dag moesten wij naar een extra vergadering voor ouders. Er werd namelijk door de helft van de klas met drugs geëxperimenteerd.

    ten eerste: De leerkracht LO had ze betrapt toen ze in een leegstaand gebouw inbraken om hun ding te doen.

    ten tweede: Ze hadden waterflesjes gevuld met alcohol en dronken er luchtig van op de speelplaats.

    ten derde: één van de meisjes is vlug van school veranderd nadat ze bedreigt werd door drugsdealers aan het station van Leuven.

    ten vierde: tijdens het toneel van die bewuste klas was er één van die gasten zo stoned dat hij er ter plekke in slaap viel.

    ten vijfde: de leerkracht had geen aandacht voor de “gezonde” helft van de klas.

    ten zesde: vermoedelijk begon het allemaal toen de jongeren een nachtje gingen logeren en in de tuin van één van de ouders kampeerden. Het is wel niet bij één keertje gebleven.

    conclusie van de vergadering: “het is allemaal niet zo erg.” “kinderen experimenteren nu eenmaal graag.” “het is van voorbijgaande aard”… nog wel meer van zulke prietpraat.

    Sommige ouders hebben gelukkig zelf ingegrepen. Door hun kinderen van school te halen.

    De klas van mijn andere dochter, derde graad lagere school, zesde leejaar.

    Zij werd op straat aangesproken en bedreigd door jongens van haar klas omdat ze het voor haar vriendin opnam nadat deze vernederd werd door zowel leerkracht als medeleerlingen. Ze waren zelfs niet verlegen om dat in mijn bijzijn te doen. Van opvoeding gesproken. Hoe pakken die dat aan als ze een paar jaar ouder zijn? Met messen of erger?

    Hoeveel steinerscholen en reguliere scholen zijn er? We zullen eens moeten nagaan welke scholen het veiligst zijn. In evenredigheid natuurlijk.

    De sociale druk waar je het over hebt ligt in reguliere scholen wel een beetje hoger dan bij stiener… Heeft waarschijnlijk te maken met de geslotenheid van bepaalde instellingen. Als er al maar gevochten wordt op de speelplaats weet heel de buurt het bij wijze van spreken. In de steiner… moet je het uit de omstaanders kloppen als je wat wil weten. Ik spreek van ondervinding hé.

    Ik zelf heb zes reguliere scholen doorworsteld en heb er nooit iets meegemaakt. Mijn kinderen hebben er ook een paar gedaan. Nooit iets meegemaakt. Maar één steiner… en we maken er al de “kleine” criminele toestanden mee.

    Hartelijke groeten,
    Erika

  30. anoniem says:

    Moderatie: reactie verwijderd wegens privacyredenen

  31. artemis says:

    [conclusie van de vergadering: “het is allemaal niet zo erg.” “kinderen experimenteren nu eenmaal graag.” “het is van voorbijgaande aard”… nog wel meer van zulke prietpraat.]

    geen prietpraat !

    Iss een gewone ontwikkeling van elk kind …en die leraren hebben heel goed gereageerd .
    ik denk dat jij een zieke moeder bent die hier efffek omt zueren …en vele anderen ook !

    Moderatie: Artemis, als jij hier uitsluitend komt om voortdurend te herhalen dat mensen Steiner niet begrijpen, daar dan ook nog bij gaat schelden op andere deelnemers aan de discussie en weigert in te gaan op hun vragen, zullen je reacties voortaan worden gemodereerd.

    dat komt omdat je het gedachtegoed van R Steiner niet kent , zoals je zelf aangeeft !

    een goede raad :

    Je moet je kinderen niet naaar een Steinerschool sturen als je zelf niets afweet van het gedachtegoed van r Steiner !

  32. Erika says:

    Beste artemis,

    Waarom zo kwaad?

    Ik zeg toch gewoon mijn gedacht zoals gij. Alleen kom ik met feiten aan en geen loze woorden zoals… Lees mijn reactie eens tegoei.

    Niet de leraren hebben die kinderen gewild. Wij als ouders waren in blijde verwachting. Niet de leerkrachten hebben de verantwoordelijkheid over mijn kind. Ik speel voor geen God hoor!
    Maar zo te horen is Steiner wel een heel belangerijk figuur in uw leven. Ge moet het maar willen, een leven leiden in de schaduw van een ander.

    Ik stond wel open voor de visie van die school. Ik heb me wel geinformeerd, niet verdiept. Maar van al die beloften en schone woorden is gewoon niks terecht gekomen. Dankzij die Steinervolgelingen.

    Mij werd tijdens het eerste contact met een leerkracht verzekerd dat er geen enkele religieuze leidraad was in de school. We zijn een “vrije school” zo werd mij verteld. Over steinerpraktijken heeft men in alle talen schoon gezwegen. Ik vond in de school geen enkele informatie rond hun visie. Een rapport is er niet en de samenkomsten waren ronduit belachelijk en helemaal niet informatief. Ik was er alleen om mijn portemonee open te houden en ten dienste te staan van de leerkrachten. Oh ja, ik moest er ook nog klasokalen kuisen en o wee als je dat eens vergat te doen op het tijdstip dat het voorgeschreven was.

    Om een verschrikkelijk lang verhaal in te korten. Ik was na 1 jaar al heel achterdochtig. En ik niet alleen zo te zien.

    Naar mijn menig moet een kind gestuurd worden. Zij leren door naar de volwassenen te kijken. En als ik zie hoe agressief sommigen berichten zijn, begin ik te begrijpen hoe het in deze huidige maatschappij mogelijk is dat er zoveel wantoestanden mogelijk zijn.

    Soms vraag ik me af wie er met oogkleppen loopt.

    nog steeds hartelijke groeten
    Erika

  33. elisabeth mol says:

    Hoi Erika,

    Er is inderdaad een heleboel narigheid te beleven als je je binnen de muren van een antroposofische instelling begeeft.

    Ze beginnen met wollen kaboutertjes en daarna laten ze iedere vorm van ernstig agressief gedrag oogluikend vanachter een boom toe!

    Het is heel goed van je dat je achterdochtig werd. Het zegt iets over je gezonde verstand. Het is alleen maar tof dat je je niet in steiners werk hebt verdiept.
    Waarom ik er zo lang in ben blijven hangen komt omdat ik zocht naar werk en onderdak.

    Snap niet wat artimissie bezield om jou zo uit te schelden, je hebt een mening waar ik in ieder geval heel wat aan heb. groetjes

  34. artemis says:

    [Moderatie: Artemis, als jij hier uitsluitend komt om voortdurend te herhalen dat mensen Steiner niet begrijpen, daar dan ook nog bij gaat schelden op andere deelnemers aan de discussie en weigert in te gaan op hun vragen, zullen je reacties voortaan worden gemodereerd.]

    lekker ,
    laat de leugen maar verder regeren ….

  35. artemis says:

    E Mol
    [Ze beginnen met wollen kaboutertjes en daarna laten ze iedere vorm van ernstig agressief gedrag oogluikend vanachter een boom toe!]

    ze zijn bang van een ‘bespiedende Mol ‘die ondergronds werkt ha ha

  36. elisabeth mol says:

    ha die artemis, in de tien jaar dat ik bij de antros meer dan 60 uur per week werkte, heb ik altijd mijn mond open gehad. Niks ondergronds of bespieden zoals jij dat noemt. Mol is nou eenmaal mijn echte achternaam, jouw zinspelingen op dat ik ondergronds zou werken zijn alleen maar vulgair. Dat jij jezelf Artemis noemt is je eigen keuze. Je boog is slap en je pijlen zijn krom!!!! Er valt werkelijk niets te lachen bij jou, chuckle in jezelf zodat je ervan de kramp krijgt, toedeloe.

  37. Ramon DJV says:

    Ik heb artemis nog een keer zijn ding laten doen, zodat duidelijk wordt wat je vaak vanuit antroposofische hoek krijgt wanneer je kritisch bent over de antroposofische beweging: beledigingen.

    Vraag is welke school artemis vertegenwoordigt?

  38. Erika says:

    “agressief gedrag”

    Bij sommige vorige artikels kan je heel goed de agressiviteit aflezen.
    Meer hoef ik niet te weten.

    Hoe meer men zich met agressief gedrag moet verdedigen, hoe ongeloofwaardger men overkomt.

    Geen discusie waard.

    groeten

  39. elisabeth mol says:

    helemaal mee eens Erika

    groetjes Elisabeth

  40. Ramon DJV says:

    Op verzoek van de schoolleiding van de Vrije School Driebergen zijn de reacties van 10/07/2011 om 09:30, 24/07/2011 om 13:08 en 14/03/2012 om 19:55 die geplaatst zijn onder de naam ‘vrije school Driebergen’ aangepast in die zin dat de naam ‘vrije school Driebergen’ is vervangen door ‘anoniem’.

    De schoolleiding vond de benaming ‘vrije school Driebergen’ als naam boven de reacties verwarrend, omdat het zo lijkt alsof de school aan het woord is. Ik heb daar begrip voor, net zoals de betrokkene die de reacties heeft geplaatst. Deze had oorspronkelijk onder de naam ‘vrije school Driebergen’ gereageerd omdat het over die school ging, zonder erbij stil te staan dat dit verwarrend zou kunnen zijn. Het is op deze site al vaker voorgekomen dat iemand de naam van een school in het naamvak ingeeft om erop te wijzen over welke school het gaat. In de toekomst zal daar waakzamer mee worden omgegaan.

    We hopen dat we hiermee de schoolleiding van de Vrije School Driebergen zijn tegemoetgekomen in verband met de opmerking die ze had over de reacties die hier m.b.t. de Vrije School Driebergen zijn gepost.

  41. anoniem says:

    Dank je wel Ramon, voor het wegnemen van de verwarring.

    De Vrije School Driebergen heeft een zeer nare en voor mijn kinderen zeer beschadigende rol gespeeld. Een waarheid die men daar stevig in de oren mag knopen! Je kan de vader niet uit het hart van een kind slopen. Ook sloop je het kind nooit uit het hart van de vader.

    Een heel mooi lied gezongen door Marco Borsato, dat heet “afscheid nemen bestaat niet” werkelijk prachtig.



    Warme groet

  42. Stijn Turcksin says:

    Geweld in een onderwijsinstelling (van welke stroming dan ook) is gewoon niet toelaatbaar, punt. Mensen (ouders, leerkrachten, bestuur) die daar een andere mening over hebben moeten snel begeleiding zoeken. Dat geweld (schoppen slaan) wel eens een keer voorkomt op school is natuurlijk wel de realiteit. Bij mij thuis liggen de kinderen ook wel eens af en toe al rollend over de vloer. Maar net zoals met andere problemen ligt de oplossing meestal in de dialoog met elkaar.
    Dat geweld tekenend is voor een antroposofische instelling vind ik een beetje kort door de bocht, maar zal ongetwijfeld voortvloeien uit je eigen ervaringen. Ik kan alleen maar meegeven dat ik als lid van de raad van bestuur in Leuven zo’n praktijken niet kan smaken en toch enigszins onthhutst de ervaringen hier lees..
    Vooral jammer dat je geen gehoor hebt ggevonden met je klachten.
    Mvg
    Stijn

  43. Pingback: Naamsveranderingen « Steinerscholen.com

%d bloggers liken dit: